Zin en onzin omtrent de Cito-toets

Elk jaar wordt in februari op 90% van de basisscholen in groep 8 de Eindtoets Basisonderwijs afgenomen, beter bekend als de Cito-toets. De uitslag speelt bij veel scholen een belangrijke rol bij het kiezen van de meest geschikte vorm van voortgezet onderwijs. De laatste jaren wordt het belang van deze eindtoets erg uitvergroot, omdat de media er steeds meer aandacht aan besteden en dus ouders er meer waarde aan hechten. Kritici noemen de toets te beperkt. De feiten op een rijtje.

Wat houdt de Cito-toets in?

De scholieren uit groep 8 van het basisonderwijs maken elk jaar in de eerste of tweede week van februari drie dagen lang de Cito-toets of, zoals hij officieel heet: Eindtoets Basisonderwijs. De toets wordt door veel scholen gebruikt als aanvulling op hun eigen advies, dat gebaseerd is op het beeld dat zij van het kind hebben. De getoetste onderdelen, met 200 meerkeuzevragen, zijn: taal, rekenvaardigheden/wiskunde en studievaardigheden. Bijna 90% van de scholen maakt ook nog het vrijwillige onderdeel wereldoriëntatie, dat uit 90 vragen bestaat. De uitslag komt drie weken later. De score van een leerling wordt uitgedrukt in een getal tussen 500 en 550.

De Citotoets is een momentopname

Klopt. Hij beslaat maar drie dagen. Aan de andere kant toetst een leerkracht het hele jaar door en heeft hij natuurlijk al een helder beeld van de mogelijkheden en onmogelijkheden van de leerling. Als de score van Cito daar totaal niet mee overeenkomt, gaan er heus wel bellen rinkelen. Een kind dat vol stress zijn toets verknalt, verknalt echt zijn toekomst niet. Maar je kunt je wel afvragen of school en ouders voldoende inspanning leveren om die stress weg te nemen en of ze dat wel op de goede manier doen. Ook ouders kunnen bepaalde verwachtingen ophangen aan de score en die verwachting kan wel eens wat té hoog gespannen zijn. Er zijn ouders die het zekere voor het onzekere nemen. Ze zetten extra begeleiding in en laten desnoods de hele procedure overdoen door een particulier bureau! Dat mag. Wie lang genoeg pusht, zal uiteindelijk zoonlief wel op het VWO krijgen. Vraag blijft of de jongen gebaat is bij een toekomst vol bijles. Bovendien is de Eindtoets puur een kennistoets met meerkeuzevragen. Cito toetst niet de motivatie, concentratie en doorzettingsvermogen van leerlingen. Die geven, samen met het kennisniveau, een veel betrouwbaarder beeld van de vaardigheden van een kind.

Juist omdat de Citotoets een momentopname is, moet je er niet voor gaan oefenen. Dat vindt de Citogroep in Arnhem zelf ook. Maar aan de andere kant zijn ze wel gezwicht voor de vraag van ouders om oefenmateriaal. Deze kunnen een dvd bestellen met een introductie, een quiz en een boekje met zeventig opgaven. Veel scholen oefenen ook, soms met toetsmateriaal van voorgaande jaren. Ook zijn via de website van Cito oude toetsen vanaf 1970 (beginjaar Eindtoets) te bestellen. En na al dat oefenen mag je je afvragen wat je aan het toetsen bent. Misschien toets je alleen maar hoe goed een kind Citotoetsen maakt!

De Citoscore krijgt teveel aandacht

Klopt ook. Basisscholen worden afgerekend op deze score. Heb je gemiddeld een hoge score, dan ben je een goede school. Je komt in het lijstje goede scholen van de onderwijsinspectie, die je op hun website kunt vinden en kranten publiceren die lijstjes. Ouders die graag willen dat hun kind een hoge vervolgopleiding gaat volgen, zullen op zoek gaan naar zo'n school. En laten we eerlijk zijn, ouders uit een hoger sociaal milieu shoppen eerder dan ouders uit een lager milieu. Als je veel kinderen uit die hogere milieus op je school krijgt, zal dat je gemiddelde alleen maar ten goede komen. Dus oefent de basisschool met de Citotoets. Voor kinderen met een leerachterstand voor wie de Eindtoets te moeilijk is, is er sinds enkele jaren de digitale versie van Cito: de Niveautoets. Daarmee kun je vaststellen welk kind in aanmerking komt voor praktijkonderwijs of leerwegondersteunend onderwijs (LWOO). Alle kinderen die voor deze vorm in aanmerking komen, hoeven niet mee te doen aan de Eindtoets. Dat schiet lekker op, want ze zouden de gemiddelde score erg omlaag halen. M.a.w. de gemiddelde score van een school geeft dus geen reeël beeld van de cognitieve vaardigheden van de leerlingen, als je weet dat niet alle kinderen in groep 8 de Citotoets gemaakt hebben. En die score wordt wel gepubliceerd.

De Citotoets is niet verplicht

Ook dit is waar. Er zijn scholen die andere landelijke toetsen afnemen. Zo is er de NIO-toets. NIO staat voor Nederlandse Intelligentietest voor Onderwijsniveau. De toets heeft een toegevoegde waarde op de toetsen die de school per vakgebied het hele jaar afneemt. Deze toets stelt het IQ vast en toetst, in tegenstelling tot Cito, de sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind. Voor 15% van de scholen is deze toets een welkome aanvulling op het normale toetswerk. Veel scholen gebruiken wel weer het populaire leerlingvolgsysteem van Cito; twee toetsen per leerjaar om te controleren of de eigen toetsing nog wel klopt en om achterstanden vast te stellen en inhaalplannen te ontwikkelen. Deze toetsen t/m groep 7 brengen niet zoveel commotie teweeg als de Eindtoets.

Als toenmalig minister van onderwijs, mevrouw Maria van der Hoeven, haar zin had gekregen, kwam er op termijn wel een verplichte eindtoets voor taal en rekenen in groep 8. Daarmee zou de basiskwaliteit van alle scholen duidelijk worden. Zij verwachtte destijds al dat deze toets op zijn vroegst februari 2008 zou kunnen worden afgenomen. Nu er een wisseling van de wacht heeft plaats gevonden op het ministerie laat die verplichting wat langer op zich wachten. Maar als de regel wettelijk van kracht wordt, zal elke school in groep 8 verplicht een toets moeten afnemen. Dat mag de Citotoets zijn of een andere taal- en rekentoets.

De Citotoets is niet bepalend voor het vervolgonerwijs

Klopt. De meeste scholen kijken verder dan de cijfertjes van het Cito. Veel scholen organiseren een toelatingstoets. Veel zorgcoördinatoren op middelbare scholen krijgen geregeld kinderen voor hun neus met een prima Citoscore en zo weinig taalvaardigheid dat er iets niet klopt. Basisscholen willen graag al hun leerlingen geplaatst zien zonder ruzie met de ouders te krijgen. En die steigeren vaak bij het horen van een vervolgopleiding die lager uitvalt volgens de toetsscores dan hun verwachtingen. Dan kan het gebeuren dat de uiteindelijke uitslag van het Cito zomaar veel hoger uitvalt. Fraude is een te zwaar woord en bewijzen zijn er niet. Oplossingen wel. Vervolgscholen toetsen dan zelf. Sommige scholen plaatsen graag kinderen met een leerachterstand, omdat ze daarvoor extra geld krijgen om remediale hulp in te zetten en klassen te verkleinen. Kinderen zijn vaak helemaal niet gebaat bij een te hoge score. En hebben ze terecht een hoge score, dan heeft de vervolgschool weer een ander probleem. Stel zo'n kind met HAVO-advies wil bakker worden. Als zo'n leerling het niveau VMBO-kader gaat volgen, laat de school hem volgens de onderwijsinspecteur op een te laag niveau uitstromen. En dat wordt op de onderwijskaart van de inspectie als onvoldoende genoteerd. Met meer van dat soort leerlingen kun je de hoop op een notering als 'goede school' wel vergeten. En dat terwijl we in dit land zitten te springen om vaklui die iets met hun handen kunnen!

De Citotoets is big business

Inderdaad. De enorme aandacht van de laatste jaren voor de Citotoets heeft geleid tot een stoet van boekjes, oefenmateriaal, dvd's, cd-roms en.......bijlesleraren. Voor zo'n € 65,- per uur komt er een leerkracht aan huis om uw kind voor te bereiden op de toets. Op Marktplaats.nl kunt u bieden op een serie Citotoets-trainers. De meeste advertenties vermelden bijles en Citotraining in één adem. De Citotoets is big business geworden.

Conclusie

Het is allemaal een kwestie van kiezen. Zeker voor ouders. Kies met uw kind de school waar het zich lekker bij voelt. En waar het kind zich thuis voelt. Voor de ene ouder en het ene kind is dat een school waar prestatie voorop staat. Waar getraind wordt en waar het eindresultaat heel belangrijk is. Voor de ander is dat een school waar niet getoetst wordt om het toetsen, maar waar het kind zijn eigen weg zoekt in een leerrijke omgeving en nieuwe dingen leert als hij er aan toe is. Of je voelt je als kind thuis ergens in het enorme gebied tussen die twee uitersten. Belangrijk is dat we met enige nuchterheid vaststellen, dat de Citotoets gewoon een toets is, die vaststelt wat de leerkracht van groep 8 allang weet. © 2008 Staal, gepubliceerd in Educatie en School (Mijn kijk op...) op 05-03-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• De Citotoets voor Groep 8: De citotoets oftewel de CITO Eindtoets Basisonderwijs is een toets die de Nederlandse leerlingen in groep 8 krijgen, welke moet helpen welk vervolgonderwijs het beste bij de leerli…
• De Wereldschool: De wereldschool geeft onderwijs aan Nederlandstalige kinderen die voor een langere tijd in het buitenland verblijven.
• Hoe kies ik een goede basisschool voor mijn kind?: Voor elke ouder komt het moment dat zijn kleine peutertje kleuter zal worden op de basisschool. Je wilt natuurlijk dat jouw kind een goede start krijgt op e…
• Schoolvakanties Noord, Midden en Zuid '08-'09: Eind augustus 2008 gaan alle scholen weer van start. Midden Nederland was de regio die dit jaar de laatste vakantieperiode had en zij beginnen dan ook pas weer…
• Niveau basisonderwijs is gezakt!: Nieuw onderzoek heeft uitgewezen dat ondanks de onderwijsvernieuwingen van de afgelopen 25 jaar het niveau van het basisonderwijs niet verbeterd is. Ik durf te beweren dat h…