InfoNu.nl > Mijn kijk op… > Educatie en school > Marktwerking in het onderwijssysteem

Marktwerking in het onderwijssysteem

De marktwerking komt steeds meer naar voren binnen het onderwijssysteem. De groei van het commercieel en privaat onderwijs neemt toe, denk aan de internationale concurrentie van onderwijsaanbieders. In hoeverre heeft dit gevolgen voor de kwaliteit van het onderwijs? Waartoe zal het marktmechanisme leiden? Moet de vercommercialisering worden aangemoedigd of worden ingeperkt? In hoeverre heeft marktwerking binnen het onderwijssysteem gevolgen voor de kwaliteit van het onderwijs?

Marktfalen in theorie

De reden waarom de overheid het onderwijssysteem in handen heeft en controleert is vooral vanwege het mogelijk falen van de marktwerking. Hoe kan het dat er marktfalen optreedt? De marktwerking functioneert wanneer er private goederen in het spel zijn. Deze zijn namelijk verhandelbaar en hebben twee belangrijke, voor marktwerking onmisbare, kenmerken: uitsluitbaarheid en rivaliteit. Collectieve goederen hebben deze kenmerken niet, omdat ze door iedereen gebruikt kunnen worden. Denk maar aan een dam om het binnenland te beschermen tegen de zee. Consumenten die gebruik maken van deze collectieve goederen, hebben niet de neiging om hier voor te betalen, omdat iedereen van goederen gebruik kan maken. Dit is geen motivering voor bedrijven om hier in te investeren en zodoende leidt dit tot marktfalen. Aangezien de maatschappij in het geheel wel behoefte heeft aan deze collectieve goederen moet de overheid bijspringen om het bestaan ervan te garanderen. Overheidsbemoeienis is voor sectoren als zorg en onderwijs door het marktfalen een must.

Echter, er zijn ook private goederen die door de markt niet naar behoren worden geproduceerd, dus waarbij ook marktfalen voorkomt. Eén van deze goederen is bijvoorbeeld onderwijs. Onderwijs is een privaat goed, omdat men zowel uitgesloten kan worden (uitsluitbaarheid, bijvoorbeeld vanwege slechte prestaties of wangedrag) en men kan meer dan de ander van het goed krijgen (rivaliteit, bijvoorbeeld doordat er meer aandacht naar een bepaalde leerling gaat). Onderwijs is dus zowel een privaat als collectief goed (omdat de overheid intervenieert), wat ook wel quasi-collectief wordt genoemd.

Het is essentieel dat de overheid zorgt voor kwalitatief hoog onderwijs, zowel door het toelaten van marktwerking (mits dit ook daadwerkelijk effectief is), als door overheidsinterventie. Mede om de hoge welvaartstand, wat onder andere het gevolg is van het hoge opleidingsniveau, in stand te houden. De overheid maakt in tegenstelling tot de marktsector een kosten-batenanalyse van het onderwijssysteem. Er wordt niet alleen gekeken naar de laagste kosten of de hoogste opbrengst, maar ook naar de maatschappelijke gevolgen en de sociale effecten die veranderingen in het onderwijssysteem met zich meebrengen.

Marktwerking werkt?

In hoeverre heeft de marktwerking invloed op de kwaliteit van het onderwijs, wanneer deze volledig wordt vercommercialiseert? Allereerst, concurrentie binnen het onderwijssysteem is niet nieuw: men kon al wisselen van school. Hier blijft de markt zich dan ook op richten; het onderwijsaanbod zal groeien en de keuzemogelijkheden voor ‘consumenten’ zal toenemen. Een vrij prijsaanbod zal deze keuze moeten gaan rechtvaardigen.

Niet alleen de concurrentie zal toenemen, tevens in de geldrivier die door het onderwijs zal lang en volop stromen. Schaalvergroting: grotere scholen en verhoging van de kwaliteit van schoolmateriaal zullen de gevolgen zijn. Een onuitputtelijke bron van eeuwig kwalitatief hoogstaande kennisvervaardiging ligt ons in het verschiet, blijkt uit deze laatstgenoemde zinnen. Echter, het marktsysteem heeft ook een andere zijde van de medaille.

Eigen verantwoordelijkheid

De overheid dient eindverantwoordelijk te zijn voor het algemene belang en zal dan ook toe moeten zien op het correct functioneren van het onderwijssysteem. Men moet namelijk, naast de financiële aantrekkingskracht, het oog houden op het doel van onderwijs.

Zo zal marktwerking leiden tot het ‘afrekenen per vak’, ook wel het vouchersysteem genoemd. Leerlingen kunnen nu zelf bepalen waar ze de lessen volgen en de scholen zelf zijn verantwoordelijk voor de kwantiteit van leerlingen. Er wordt echter geen rekening gehouden met de sociale consequenties die als gevolg ‘scheiding van scholieren’ zal hebben. Dit vouchersysteem zal de scheiding tussen witte en zwarte scholen alleen maar stimuleren, wat tevens zal leiden tot het scheiding van sociale groepen: hiërarchisch onderwijs als gevolg. Dit alles in tegenstelling met wat de overheid probeert te bereiken met het oog op normen en waarden en de vorming van eenheid binnen de samenleving.

Kwaliteitsbeschadigingen

Het marktmechanisme kent nog meer valkuilen zoals bijvoorbeeld uitholling van de motivatie, van bijvoorbeeld leraren. En misschien wel als belangrijkste argument jegens volledige marktwerking: onderwijs is een sector gebaseerd op ‘professionaliteit’ en ‘waarden aan het algemeen belang’, ‘nieuwe kennis vervaardigen’ staat altijd centraal. Deze fundering van onze samenleving in het geheel moet niet volledig in handen van prijsvechters en aandeelhouders worden gelegd, maar beschermd worden door de warme handen van wijsheid en veiligheid die alleen overheid kan geven en waarborgen.

De overheid is echter geen commerciële instelling die alleen kosten-effectiviteitsanalyses maakt, maar zich verdiept heeft in de discussie aan de hand van een kosten-batenanalyse. Het is alleen lastig om ‘het algemeen belang’ en negatieve externe effecten van het marktmechanisme in het onderwijssysteem om te zetten in geldeenheden. Dit blijkt wel uit het feit dat de discussie voortduurt en nu zelfs het zorgsysteem aan de test wordt ondergaan. De uitkomsten híervan zullen we de komende jaren moeten afwachten. Wellicht dat het als voorbeeld kan dienen voor het onderwijssysteem

Conclusie

De overheid is eindverantwoordelijk voor het algemeen belang, dus ook voor het onderwijs. Marktwerking in het onderwijs is financieel gezien aantrekkelijk, echter de maatschappelijke belangen zijn hoog, als het gaat om onze welvaartstand als gevolg van bijvoorbeeld hooggeschoolde ondernemers. Natuurlijk moeten de negatieve externe effecten met betrekking tot het sociale aspect van het onderwijs niet worden vergeten.

Een combinatie van marktwerking met overheidsinterventie waarbij de overheid de regulering in handen heeft is een oplossing en uiteindelijk zelf het doel om zowel beide partijen scherp te houden, omwille de ‘slag om de scholieren’ te voorkomen.
© 2008 - 2017 Nobody, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Soorten basisonderwijsSoorten basisonderwijsIn Nederland is het basisonderwijs onderverdeeld in verschillende groepen. Soms roepen de termen verwarring op, zoals bi…
Adaptief OnderwijsHet is zover. Je kind is oud genoeg om naar de basisschool te gaan. Er zijn veel keuzes die je als ouder kan maken. Welk…
Particulier onderwijs, toenemende plaats in onderwijslandUit onvrede met het reguliere onderwijs sturen meer en meer ouders kinderen naar het particulier onderwijs. Volgens het…
Salaris in het onderwijsHoeveel verdient een docent? Voor salarissen in het voortgezet onderwijs zijn er drie salarisschalen, namelijk LA, LB, L…
Het Dalton OnderwijsJe kind gaat naar de basisschool. Er moet een belangrijke keuze gemaakt worden. Naar welke school gaat je kind en wat vo…

Reageer op het artikel "Marktwerking in het onderwijssysteem"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Nobody
Gepubliceerd: 24-07-2008
Rubriek: Mijn kijk op…
Subrubriek: Educatie en school
Mijn kijk op…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook een mening en/of ervaring beschrijven.
Schrijf mee!