Het belang van begrijpend lezen

Waar het bij technische lezen gaat om het kunnen lezen van een tekst, gaat het er bij begrijpend lezen om (zoals het woord al zegt) dat je de tekst ook daadwerkelijk begrijpt. Begrijpend lezen is van groot belang bij alle vakken in het basisonderwijs en de basis van studerend lezen. Helaas zijn er veel leerlingen die moeite hebben met begrijpend lezen en hierdoor soms in de problemen komen met zaakvakken.

Stel je wordt op een ochtend wakker en de dag lijkt gewoon te beginnen als anders. Je staat op, neemt een douche en kleed je aan. Wanneer je wilt ontbijten, zie je dat de melk voor je cornflakes op is. Ook dat nog. Je was, net als iedere ochtend al wat laat. Je springt snel op je fiets en gaat naar de winkel. Gelukkig weet je precies waar de melk staat, dus kun je snel klaar zijn. Maar wat is dat nou? De melk staat er wel, deze herken je aan het pak, maar in plaats van normale Nederlandse teksten, staan er hele vreemde tekens op de pakken. In plaats van dat er magere melk, halfvolle melk en volle melk op de pakken staat, staat er:▲◊◙ ╬╨╗╒ , ♣▪☼ ╬╨╗╒ en ♫♥⌂╬╨╗╒. Je probeert de teksten te ontcijferen door de lengte ervan te kijken, maar dit help je ook niet aangezien alle ‘woorden’ ongeveer even lang zijn. En nu? Volle en magere melk vind je niet lekker….dan maar zonder te ontbijten naar school.

Hoewel de persoon hierboven wel gebruikt maakt van diverse leesstrategieën, zoals zich een voorstelling proberen te maken van wat er kán staan, kan hij de tekens nog niet ontcijferen en daadwerkelijk begrijpen wat er staat. Het voorbeeld maakt duidelijk, dat begrijpend lezen een belangrijke rol speelt in het dagelijks leven. Iedere dag heb je informatie nodig, die je vaak alleen kunt verkrijgen door een tekst te lezen. Bijvoorbeeld als je wilt weten met welke bus je moet, hoe de magnetron werkt of in welk klaslokaal je moet zijn.

Begrijpend lezen is echter meer dan alleen de letterlijke betekenis (letterlijke laag) van een tekst kunnen begrijpen. Je moet een tekst ook kunnen interpreteren en verbanden kunnen leggen(geïnterpreteerde laag) Om dit te kunnen doen, heb je veel kennis van de wereld nodig. Vervolgens moet je een tekst kritisch kunnen lezen (kritische laag) en creatief met de tekst kunnen omgaan (creatieve laag). U kunt zich voorstellen dat er een heel proces voorafgaat, voordat iemand al deze lagen goed beheerst. Dit proces begint op de basisschool. Helaas verloopt dit niet altijd even goed. Er zijn veel leerlingen die moeite hebben met begrijpend lezen en dit zijn echt niet alleen allochtone leerlingen. Wanneer een leerling problemen heeft met begrijpend lezen, zal hij waarschijnlijk ook moeite hebben met zaakvakken en rekenen.
Dit laatste vooral door de invoering van het realistisch rekenonderwijs.

Dat leerlingen moeite hebben met zaakvakken, (aardrijkskunde, geschiedenis e.d.) komt doordat deze vakken voor een groot deel bestaat uit het lezen en begrijpen van schoolboekteksten. Bovendien moeten leerlingen de informatie in een tekst verwerken door bijvoorbeeld vragen bij de tekst te beantwoorden of de informatie gebruiken voor een werkstuk.

Nu vraagt u zich misschien af waar die problemen op het gebied van begrijpend lezen vandaan komen, aangezien de meeste scholen les geven in begrijpend lezen met behulp van een methode. Dit zal ik u uitleggen. Tijdens deze lessen krijgen de leerlingen wel degelijk leesstrategieën aangereikt die ze zouden kunnen toepassen bij zaakvakken, maar voor taalzwakke leerlingen is de stap om deze strategieën te gebruiken te groot. Voor deze leerlingen kan de leerkracht een belangrijke rol spelen. Zo kan de leerkracht bijvoorbeeld een extra les over het onderwerp inplannen en deze gebruiken om de voorkennis van de leerlingen te vergroten en de taal die bij het onderwerp hoort te behandelen.

Dit zorgt ervoor dat de leerlingen tijdens de les daarop minder moeite zullen hebben met het lezen, begrijpen en verwerken van de tekst. Een andere manier om de leerlingen te helpen bij het begrijpend lezen van een zaakvak, is het aanreiken van hulpmiddelen, zoals een verklarend woordenlijstje. Het maken van de hulpmiddelen kost de leerkracht wat voorbereidingstijd, maar kan veel steun bieden aan de leerlingen. Ik ben van mening dat wanneer leerkrachten leerlingen meer zouden steunen en begeleiden wat betreft begrijpend lezen, er minder leerlingen moeite mee zouden hebben. Natuurlijk zullen taalzwakke leerlingen nooit echt goed worden in begrijpend lezen, maar ik vind niet dat je deze leerlingen daarom mag ‘vergeten’ onder het mom van: “Hij zal dit toch nooit leren”. Wanneer een leerkracht zo denkt, mag hij zichzelf naar mijn mening niet eens leerkracht noemen. Sommige leerlingen hebben alleen maar een steuntje in de rug nodig. De leerkracht kan dit eenvoudig bieden door één van de bovengenoemde hulpmiddelen toe te passen.

Ik vind het belangrijk dat de leerkracht de leerlingen veel verschillende teksten laat lezen, zodat ze te maken krijgen met diverse tekstsoorten. Bijvoorbeeld instructieve teksten, betogende teksten en verhalen. De leerkracht kan dit vormgeven door het te verpakken in een (onderzoeks)opdracht.

Hierbij is het belangrijk dat de leerlingen weten wat het leesdoel is: waarom moet ik deze tekst(en) lezen? Jij en ik lezen immers ook altijd met een bepaald doel.

Wanneer de leerlingen het leesdoel kennen, weten ze ook welke leesmanier ze moeten gebruiken: oriënterend, zoekend, globaal, nauwkeurig of kritisch. Na een tekst te hebben gelezen en de opdrachten te hebben gemaakt, kan de leerkracht met de leerlingen evalueren. Hierdoor leren de leerlingen te reflecteren. Dit stimuleert de leesvaardigheid en leert de leerlingen om de aangeleerde strategieën ook elders toe te passen. © 2007 - 2010 Natasha83, gepubliceerd in Educatie en School (Mijn kijk op...) op 28-07-2007, laatst gewijzigd op 09-12-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Natasha83 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Snellezen en snel leren lezen: Zie jij ook zo vaak op tegen die enorme stapel papers die je nog door moet lezen? En heb je ook moeite om je studieboeken door te werken? Er is een oplossing! Snellezen, ook we…
• Het belang van voorlezen: Voor kinderen is het zeer belangrijk dat er voorgelezen wordt. Zowel op school als thuis moet veel aandacht worden besteed aan het lezen en begrijpen van een verhaal. Later zal het…
• De Wereldschool: De wereldschool geeft onderwijs aan Nederlandstalige kinderen die voor een langere tijd in het buitenland verblijven.
• Begrijpend lezen op de basisschool: Begrijpend lezen is één van de taaldomeinen die op school onderwezen wordt. Vaak wordt het beschouwd als een kunstmatig gecreëerd schoolvak , maar het is van grote waarde.…
• Soorten basisonderwijs: In Nederland is het basisonderwijs onderverdeeld in verschillende groepen. Soms roepen de termen verwarring op, zoals bijzonder onderwijs en speciaal onderwijs. In dit artikelen wordt…