Kredietcrisis geen hypotheekcrisis: consumptie is de oorzaak

De kredietcrisis was vanaf 2008 wereldnieuws: banken dreigden om te vallen, de wereldeconomie was in een recessie beland en overheden maakten miljarden euro's en dollars vrij om financiële stabiliteit en werkgelegenheid te stimuleren. Dat de oorzaak van deze economische crisis in de Verenigde Staten lag, was iets waar veel media het wel over eens waren. De kredietcrisis is echter ten onrechte weergegeven als een fout in de verstrekking van kostbare hypotheken; dit is echter slechts een symptoom.

Kredietcrisis

De kredietcrisis is vanaf de zomer van 2007 zichtbaar geworden op de financiële markten. In de berichtgeving die volgde is, ook in 2008 en 2009, sterk de nadruk gelegd op de Amerikaanse huizenmarkt. Door problemen in het Amerikaanse hypotheeksysteem - er zou vooral sprake zijn van een gebrek aan regulering - zou een crisis ontstaan zijn die is overgeslagen op de markt voor direct gerelateerde financiële producten, daarmee een wereldwijd domino-effect initiërend. De kredietcrisis is vanuit deze gedachte ook wel omschreven als 'hypotheekcrisis', een zeer misleidende term. De werkelijke oorzaken van de kredietcrisis liggen immers veel dieper dan Amerikaanse hypotheken, zoals een eenvoudige analyse doet blijken.

Amerikaanse economie

De problemen rondom Amerikaanse hypotheken zijn nooit meer geweest dan een symptomatische druppel die de spreekwoordelijke emmer deed overlopen. Debet aan de crisis in Amerika is in eerste instantie de Amerikaanse economie zelf, als voorbeeld van een jarenlange, rücksichtlose vorm van overconsumptie. De welvaart in de Verenigde Staten - hierbij hebben we het vooral over het rijkere deel van de bevolking, aangezien de kloof tussen arm en rijk spectaculair is gegroeid in de afgelopen decennia - is voor een groot deel gebaseerd op onvoorstelbaar grote leningen van het buitenland, de Aziatische landen voorop. Amerikanen hebben dit geld voornamelijk aan vormen van luxeconsumptie gespendeerd - auto's, huizen, electronica, benzine en creditcards - , zonder na te denken over de gevolgen op lange termijn.

Kortetermijndenken

Consumptie en op de pof leven, zo wordt door de kredietcrisis schrijnend duidelijk, zijn een dodelijke combinatie voor structurele economische ontwikkeling. De hypotheekcrisis is in enge zin dan ook niet meer dan een voorbeeld van het kortetermijndenken van de Amerikaanse consument, aangezwengeld door jarenlang kunstmatig groeiende huizenprijzen. Op de lange termijn is het veel raadzamer op uitgaven en consumptie te besparen; het zijn echter duurzame investeringen in productie en gezond financieel beleid (sparen en besparen in plaats van op de pof leven) die voorafgaand aan de kredietcrisis op grote schaal zijn verwaarloosd. Zowel de Amerikaanse consument als de nationale overheid hebben zich lang laten leiden door vormen van kortetermijndenken, alsmede ideologisch bepaalde uitgavenpatronen (militaire aanwezigheid in tientallen landen, meerdere oorlogen, meer uitgaven en overheidsprogramma's), terwijl deze rijkdom enkel op kostbare leningen was gebaseerd. Ook de begin 2009 ingezworen president Barack Obama zal weinig aan deze crisis veranderen.

Obama

Obama's plan om tot en met 2010 1 biljoen dollar (1.000.000.000.000) in de Amerikaanse economie te steken en aldus werkgelegenheid te stimuleren, is een ouderwetse, keynesiaanse vorm van economisch beleid, die de werkelijke oorzaken (een begrotingstekort van 11.000.000.000.000 dollar en structurele vormen van overconsumptie en op de pof leven) niet zal wegnemen. Sterker nog: indien landen minder toegeeflijk zullen zijn om het vrijwel failliete Amerika leningen te verstrekken - iets wat niet onwaarschijnlijk is gezien de betalingsgeschiedenis van het land - , zullen de problemen enkel toenemen. De Amerikaanse overheid zal geneigd zijn tot vormen van prijscontrole of het laten drukken van extra geld door de centrale bank FED, waardoor de positie van de dollar aanzienlijk in gevaar komt en hoge inflatie op de loer ligt. Dat er nog landen zijn die de Verenigde Staten dan willen helpen, lijkt bijzonder onwaarschijnlijk. Veel waarschijnlijker is het dat het economisch zwaartepunt van de wereld naar Azië verschuift, waarbij ook de militair-industriële rol van de Verenigde Staten sterk aan belang zal inboeten.

Eendimensionaliteit

De Amerikaanse econoom Peter Schiff, president van Euro Pacific Capital, waarschuwde al ruim voor de eerste tekenen van de kredietcrisis voor de gevolgen van Amerikaanse overconsumptie en kortetermijndenken. Een zelfde visie werd al in 2007 aangehangen door economisch RTL-analist Willem Middelkoop, in zijn werk "Als de dollar valt". Ook de Amerikaanse presidentskandidaat Ron Paul hekelt al enkele jaren het exorbitante uitgavenpatroon van de Amerikaanse regering, dat sterk zondigt tegen elke vorm van economisch inzicht op de lange termijn, alsmede de geest van de nationale grondwet. Dat veel media ook in 2009 de crisis nog hoopvol wegzetten als een 'hypotheekcrisis' - gesterkt door de staatssteun aan 'schuldige' banken, zal dan ook niet meer blijken dan een nieuwe vorm van eendimensionaal symptoomdenken, wachtend op nieuwe berichtgeving over komende klappen van de Amerikaanse en globale economie.