Is de euro een politiek of economisch probleem?

De invoering van de euro in 2002 heeft in veel landen grote welvaart gebracht maar is op dit moment ook aan kritiek onderhevig en wankelt.

Geschiedenis

Bij de invoering van de euro in 2002 werd het toezicht op het monetaire beleid in handen gelegd van de Europese Centrale Bank die gevestigd was in Frankfurt en de Heer Duisenberg was op dat moment de president. Dit was het begin van Europese Monetaire eenheid. Reeds in 1991 was het verdrag van Maastricht ingesteld waarbij de grondslag werd gelegd voor de Europese unie. Deze kent 3 pijlers:

• economie
• veiligheid
• justitie

Spanje en Portugal

Landen als Portugal en Spanje zagen de komst van de euro gezien als een enorme kans op verhoging van de welvaart. Reeds vanaf het begin ontstonden enorme bouwprojecten en er werd in Spanje voor 1.00 miljard aan bouwkredieten en hypotheken verstrekt. Rond de drie miljoen mensen werkten in de bouw. Niet alleen Spanjaarden maar gaandeweg ook veel mensen uit Oostbloklanden vonden hier emplooi. Toen drie jaar geleden de bouwmarkt in elkaar klapte bleven de banken achter met een enorme voorraad aan onverkochte woningen. Ook waren er mensen die een bankgarantie gekregen hadden voor de bouw van een huis binnen een groot project en waarbij het project halverwege stopte. Deze mensen moesten door de banken worden uitbetaald. Zelfs grote aannemers werd failliet verklaard en menig project ligt nu nog half afgebouwd. Men verwacht dat het totaal aan onverkochte woningen meer dan een miljoen bedraagt. De bouw ligt nu praktisch stil en de grote hijskranen die zeer recent waren aangeschaft werden verkocht aan Marokko. Op dit moment is de werkloosheid in Spanje twintig procent.

Inflatie

Vanaf de komst van de euro moesten de prijzen zowel in peseta's als in euro's op alle artikelen worden aangegeven en het eerste jaar ging dat uitstekend. Dit werd echter al heel snel losgelaten en er ontstonden in het Zuiden prijsverhogingen die vele malen hoger waren dan bijv. in Nederland of Duitsland. Ook de overheden deden hier aan mee. De onroerendgoed belasting werd sterk verhoogd en de prijzen voor licht en water stegen met tientallen procenten. Volgens het Spaanse Ministerie van Arbeid heeft het land zijn grootste welvaartsgroei in de geschiedenis gekregen sedert de komst van de euro. Deze zuidelijke landen zullen dan ook nooit uit de euro stappen.

Het huidige probleem

Er is een wantrouwen ontstaan tussen Noord en Zuid. Het Zuiden wordt gezien als landen die de afspraken niet zijn nagekomen en het noorden wordt door het zuiden gezien als niet voldoende solidair. Het idee dat de euro kan functioneren als men zich houdt aan de regels van het stabiliteitspact is achteraf toch niet juist gebleken.

Premier Zapatero zei eind november op de Amerikaanse televisie dat de Spaanse banken geen herkapitalisatie nodig zullen hebben omdat zij zich in goede staat bevinden. Is dit waarheid of grootspraak? De Portugese regering rekent op een groeicijfer van 0,2%. Terwijl men volgens de economen rekening dient te houden met een krimp van de economie. De Nederlandse banken en mogelijk ook pensioenfondsen hebben geïnvesteerd in vastgoed in Spanje en hebben economisch belang bij een goede oplossing.

Wat zal de toekomst brengen

In de Volkskrant van 4 dec. j.l. schrijft Robert Giebels dat er bij het "project Europa" een fundamentele fout is gemaakt. Europa was een politieke beslissing en politici hebben te maken met de kiezers. In dit licht gezien zijn de uitspraken van Angela Merkel te verklaren. Zij kiest de kant van de burgers en verklaart dat de beleggers moeten betalen want zij hebben de economische schade aangericht.

Centrale bankiers spreken de politici tegen. De economie van Europa blijkt politiek geladen. Het is wel duidelijk dat iedereen de euro wil behouden maar hoe de rust kan laten terugkeren is nog niet helder. Een vroegere uitspraak van Duisenberg was: "We horen de politici wel maar we luisteren niet naar ze". Er heerste een vast principe waarbij de politiek zich niet mag bemoeien met centrale bankiers en omgekeerd. Dit principe kan niet langer volgehouden worden.

Toch lijkt het alsof men nog geen goede oplossing kan vinden voor de ontstane problemen. Over het algemeen zijn de regeringsleiders er wel van overtuigd dat de euro moet blijven voortbestaan maar het lijkt erop alsof men de juiste weg om te komen tot een langdurige oplossing nog niet heeft gevonden.

Als we kijken naar de begrotingstekorten op dit moment dan zien we dat:

• Spanje: 11,3%
• Portugal: 9,3%
• Griekenland: 12,7%
• Nederland: 5%
• Duitsland: 4,1%.

Het NRC Handelsbald bericht op 10 december dan President Sarkozy en Bondskanselier Merkel het eens zijn geworden over een permanent crisismechanisme dat in 2013 van start moet gaan. Dit zal het huidige noodfonds van 750 miljoen gaan vervangen omdat nu al duidelijk is dat dit onvoldoende is. Er dient een permanent vangnet te komen waaraan beleggers meebetalen. Het Europese verdrag zal hierdoor gewijzigd worden. Men verwacht dat volgende week de regeringsleiders van 25 andere landen in zullen stemmen. Of dit de juiste oplossing voor de handhaving van de euro en het herstel van de economie zal in de nabije toekomst duidelijk worden. Tevens is de vraag hoe de noordelijke landen begrip van hun kiezers kunnen krijgen.