De euro is niet stabiel en de crisis gaat voort

Het is de laatste maanden duidelijk geworden dat de impasse waarin Europa verkeert steeds groter wordt. Even leek er wat rust en ruimte gekomen op het financiële vlak maar nu laait de crisis weer in alle hevigheid op. De AEX zakt steeds verder weg en Zwitserland heeft grote moeite om haar franc op een aanvaardbaar niveau te houden. Welke mogelijkheden zijn er nog om de euro crisis te gaan beheersen.

Wat is de oorzaak van het nieuwe dieptepunt

In augustus hebben inspecteurs van het Internationaal Monetair Fonds Griekenland bezocht en zij kwamen teleurgesteld terug uit Athene. Gebleken is dat Griekenland niet aan de voorwaarden kan voldoen om een nieuw steunpakket te mogen ontvangen. Er is te weinig vooruitgang geboekt. Maar zonder steun kan Griekenland zijn ambtenaren niet betalen. De schulden die het land heeft worden oninbaar omdat de rente op uitstaande leningen niet betaald kan worden. Veel banken in Europa hebben miljoenen euro's in Griekenland staan en géén steun bieden is dan ook niet haalbaar. Als Griekenland uit de euro zou worden gezet of zelf zou besluiten uit te stappen, dan blijven de schulden toch gewoon bestaan. Daarentegen zijn Portugal en Ierland wel bezig om orde op zaken te stellen maar nu is er een nieuw probleem ontstaan. Italië is weliswaar niet in zo'n slechte toestand als Griekenland maar als Italië niet langer aan zijn verplichtingen kan voldoen dan zullen de problemen in dat land nog forser zijn dan die in Griekenland. Ook Spanje kent een groot schuldenprobleem. Voorlopig lijkt hier de financiële crisis bezworen door de aankoop van staatsobligaties door de Europese centrale bank.

Moeten we dan weer aan een Griekse drachme gaan denken

Vaak wordt er gezegd dat Griekenland dan maar uit de euro moet stappen. Er zijn vóór- en tegenstanders te vinden voor deze oplossing. We kunnen bedenken dat de terugkeer van de drachme voor Griekenland grote gevolgen zal hebben. Immers zodra de bevolking dit te horen krijgt zal er een run op de banktegoeden gaan plaatsvinden en mensen zullen hun geld al snel in de eurozone gaan brengen. Dit kan zijn in Duitsland of Zwitserland. Nu hebben rijke Griekse reders al veel geld op deze manier weggesluisd maar dit probleem zal nog groter worden. Vervolgens moet de koers van de nieuwe drachme worden vastgesteld in een verhouding met de euro. Hoe lager de koers zou zijn hoe groter de problemen voor de Griekse bedrijven. Er zouden daarom in het geheim munten en biljetten moeten worden gedrukt. Ook is het mogelijk dat op dat moment de banktegoeden door de staat worden bevroren om een bankrun te voorkomen. Het is zelfs denkbaar dat de Grieken in dat geval een maximum bedrag per maand mogen opnemen van hun tegoed. De staatsschulden blijven hiermee echter even groot en een deel van de schulden zal moeten worden afgeschreven. Een scenario waar veel Europese banken niet bij staan te juichen.

Duitsland en de euro

In het algemeen kunnen we stellen dat de Duitse bevolking niet bereid is om verdere steun te bieden aan de noodlijdende landen. Het grondwettelijk hof in Karlsruhe moest een uitspraak doen omdat door een kritische groep economen, ondernemers en een CSU parlementariër een proces was aangespannen inzake de rechtmatigheid van de Duitse steun. Zij stellen dat volgens het verdrag van Lissabon het verboden is om noodlijdende landen te ondersteunen. Men stelt dat het hierbij gaat om een niet-gelegitimeerde machtsoverdracht aan de Europese Unie. Angela Merkel heeft toestemming gegeven voor het aankopen van staatsobligaties van crisislanden terwijl de regeringsfracties hierop tegen waren. Het Duitse hof heeft de klacht afgewezen maar toch kan dit gezien worden als een waarschuwing die Angela Merkel tot nadenken moet stemmen. Jürgen Stark is zeer recent opgestapt als bestuurder van de Europese centrale bank en de gedachte bestaat dat dit is gebeurd uit onvrede over de aankoop van de staatsobligaties.

Hoe denken we in Nederland over de eurocrisis

Ook in Nederland zijn voor- en tegenstanders van het beleid om nog meer steun te verstrekken aan de noodlijdende landen. Frits Bolkenstein pleitte deze week op duidelijke wijze voor een afscheiding van Griekenland waarbij wel steun geboden dient te worden maar waarbij de Grieken terugkeren naar de drachme. Zij kunnen pas dan echt een begin maken om orde op zaken te stellen zo is de mening van Bolkenstein. In juni 2011 was 66% van de Nederlandse bevolking tégen extra steun aan Griekenland.

Welke maatregelen kunnen we verwachten

Een echte goede oplossing voor het probleem heeft nog niemand kunnen vinden en voor iedere oplossing zijn vóór- en tegenstanders te vinden. Ook kunnen we vaststellen dat het ene probleem niet los gezien kan worden van het andere. We hebben immers te maken met:

• Staatssschulden
• Europroblematiek
• Recessiegevaar
• Amerika met gigantische schulden

Deze problemen kunnen niet los van elkaar worden gezien en een stabiele euro is daarbij van het grootste belang. In Europa zijn de banken dusdanig met elkaar verweven dat men a.h.w. verder moet gaan op de ingeslagen weg. Bondskanselier Angela
Merkel pleit voor een verdere integratie op het economisch vlak. Begin september 2011 lanceerde Jan Kees de Jager minister van financiën het plan om een aparte eurocommissaris bevoegdheid te geven om met sancties te kunnen optreden tegen die landen die zich niet aan de gestelde regels houden. In Duitsland wordt inmiddels gewerkt aan een plan om de Duitse banken te ondersteunen als Griekenland niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen. Men pleit voor het versterken van het economisch leiderschap binnen de EU. Hiervoor zijn door Merkel en Zarkozy plannen ingediend binnen het Europese parlement. Men wil de begrotingsdiscipline in de Eurolanden verbeteren. Of dit zal lukken is de vraag. Het moge duidelijk zijn dat geen enkele oplossing gezien kan worden als de enige of de juiste. Het probleem is hiervoor veel te complex en iedere maatregel heeft gevolgen, niet alleen voor Europa maar voor de gehele wereldeconomie. Immers ook Amerika kent grote problemen om aan haar schuldenlast te voldoen en een stabiele verhouding tussen de dollar en de euro is erg belangrijk.