InfoNu.nl > Mijn kijk op… > Kunst en cultuur > Creativiteit: aangeraakt door de goden

Creativiteit: aangeraakt door de goden

“Ik ben niet creatief. Dat zit niet in de familie. Creativiteit is iets voor kunstenaars.” We zijn er van overtuigd dat creativiteit een talent is, iets dat is aangeboren. Deze opvatting wortelt in de Oudheid toen Grieken en Romeinen dachten dat creativiteit een geschenk was van de goden. De muzen bliezen bij de één bijzondere ideeën in, bij de ander niet. Met de aftakeling van het geloof in goden werd de natuur schenker van creativiteit en zo bleef de mythe in stand, zij het in gewijzigde vorm.

Vorm van intelligentie

In de 19e eeuw werd creativiteit gezien als een uitzonderlijk aangeboren talent, en nog steeds geloven veel mensen in deze Romantische visie. Omdat het creatieve proces te onvoorspelbaar is, hield de wetenschap zich lange tijd afzijdig. Dat veranderde met de komst van de chaostheorie die ruimte laat voor onvoorspelbaarheid. De acceptatie was een feit in 1950 toen de Amerikaanse psycholoog John Guilford meldde dat creativiteit beschouwd moet worden als een vorm van intelligentie, die echter niet gemeten kan worden in klassieke intelligentietests:

Creatief denken heeft te maken met denkvermogens die iedereen heeft en kan ontwikkelen, namelijk waarnemen, associëren, beelden, verbeelden, overeenkomsten herkennen en het geheugen gebruiken.”

Dit was het startsein voor vele onderzoeken naar creativiteit en onderliggende denkvermogens. Bovendien ontstonden er centra die ervan uitgaan dat elke mens de mogelijkheden bezit om creatief te zijn en deze vermogens kan stimuleren.


Definitie

Nog steeds laat creativiteit zich zomaar even definiëren. Enkele van de vele pogingen in omloop:
T.S. Eliot: Creativiteit is een vorm van elegant stelen.
E. de Bono: Creatief denken is op een provocatieve manier jezelf in twijfel trekken.
A. Osborn: Creatief denken is toegepaste verbeelding.
Kunzendorf: Creatief is alles wat achteraf zowel verrassend, origineel als ter zake blijkt, wat het vooraf niet leek te zijn.

Alleen al uit deze kleine greep blijkt hoe complex en onvoorspelbaar creativiteit is. Wetenschappers hebben daaraan nog enkele eigenschappen toegevoegd die steeds blijken terug te keren:
  • het doorbreken van denkpatronen, en
  • het leggen van gunstige verbanden die eerder niet bestonden.

Routine

Routinematig informatie opnemen, verwerken en terughalen maakt ons leven efficiënter. Tafeltjes uit het hoofd leren, Franse vervoegingen, je stropdas knopen, drie keer zoenen, het maakt dat we verschillende dingen tegelijkertijd kunnen doen. Na de eerste autorijles ben je bekaf door alle vreemde handelingen die je hebt moeten verrichten. Maanden later rijd je gedachteloos de bekende weg naar huis. Autorijden en de weg naar huis vinden, is tot een patroon ingesleten. Zo kunnen we ontzettend veel en alle mogelijke informatie in patronen opslaan. Dankzij patronen kunnen we objecten en situaties snel herkennen, ontbrekende informatie aanvullen, conclusies trekken en zelfs voorspellingen doen. We ontwikkelen voorkeuren, onze eigen manieren van doen, gewoontes. Zo lossen we ook op onze specifieke manier problemen op. Vaak gaat dat vlot op de door ons beproefde wijze. Maar niet altijd…

Blinde vlek

Want doordat we ons niet meer echt bewust zijn van onze individuele denkpatronen, roesten we vast in onze gewoontes. Ontstaan er blinde vlekken. Door onze ingesleten manier van denken en kijken, staan we niet meer open voor andere manieren. Het gigantische succes van logische denkpatronen, de ervaring - wat we noemen ‘het gezonde verstand’ - leidt tot een dominante voorkeur voor logisch denken. Terwijl dit niet altijd de beste manier is om tot een oplossing te komen.

Verbanden

Creatief denken daarentegen heeft te maken met het leggen van gunstige verbanden die eerder niet bestonden. Daarbij spelen onbewuste processen een belangrijke rol. Een voorbeeld is de ontdekking van het klittenband die te danken is aan de zaadbollen van het kleefkruid: twee bolletjes hechten op elkaar, zoals ze ook aan je trui of in de vacht van een dier blijven plakken (waardoor ze verspreid worden).


Oordelen

Toeval alleen leidt echter nog niet tot creativiteit! Het brein moet in staat zijn het toeval te interpreteren. Oordelen helpt daarbij. Is iets nuttig of niet, relevant of niet, mooi of lelijk?Als een hondentrainer de kleefkracht van de zaadbollen had opgemerkt was het klittenband misschien niet uitgevonden. Darwin heeft ‘the origin of the species’ ontdekt doordat hij de aardbol rondreisde en verbanden kon leggen tussen wat hij op die reizen zag. Had hij zich in een laboratorium opgesloten dan was dit niet gebeurd (of had hij heel andere dingen ontdekt).

Topatleet

Moeten we nu concluderen dat iedereen even creatief is? Nee, allicht niet. Niet iedereen wordt een Leonardo Da Vinci. Maar ook niet iedereen wordt een miljonair, of een topatleet. Daarom kun je nog wel gaan sporten, een onderneming opzetten, een zangles volgen. Maar wel in het volle besef van je eigen grenzen, je eigen niveau. Ontwikkel dus die creatieve denkvermogens, je zult er veel profijt van hebben!

Lees verder

© 2009 - 2017 Stine, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Kenmerken hoogbegaafdheidDe meeste mensen denken bij hoogbegaafd eigenlijk direct aan heel intelligent. Maar als je heel intelligent bent, wordt…
Griekse goden/godinnen en hun volgelingenDe Griekse goden en godinnen werden voor velen aanbeden. Niet alleen door mensen, maar ook door wezens. Vele godheden ha…
Meervoudige intelligentie in de poppenkastMeervoudige intelligentie in de poppenkastEen poppenkastvoorstelling voor kleuters is over het algemeen een groot succes. De kinderen kijken, luisteren, denken, v…
Galton, Binet & Piaget, een vergelijkingGalton, Binet en Piaget hadden hielden zich alle drie bezig met intelligentie. Zo ook hadden zij alle drie verschillende…
Hoe intelligent zijn we eigenlijk?Hoe intelligent zijn we eigenlijk?De ene mens is slimmer dan de andere, maar wat je bij je geboorte meekrijgt is niet allesbepalend. Intelligentie is maar…
Bronnen en referenties
  • Manu de Bruyn: Groeien in creativiteit S. Dresden: Wat is creativiteit?

Reageer op het artikel "Creativiteit: aangeraakt door de goden"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Stine
Rubriek: Mijn kijk op…
Subrubriek: Kunst en cultuur
Special: Creativiteit
Bronnen en referenties: 1
Mijn kijk op…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook een mening en/of ervaring beschrijven.
Schrijf mee!