Gedichten van Piet Paaltjens

Piet Paaltjens, een pseudoniem van François HaverSchmidt, is een van de grootste dichters uit de Nederlandse Romantiek. Hij schreef vele bewonderenswaardige gedichten, die grotendeels in de bundel 'Snikken & Grimlachjes' zijn opgenomen. In zijn gedichten schreef hij veel over de dood, de liefde en vooral liefdesverdriet, en daarnaast zaten zijn gedichten vol humor. Ik zal nu enkele gedichten van Piet Paaltjens geven, met een beschrijving.

Immortelle XXXIII

Mijn hart was toegevroren,
Mijn tranen vloeiden niet meer.
Toen trof mij haar gloeiende blikstraal,
En de wateren ruischten weer.

o ware ik toch verdronken
In den bitterzilten vloed!
In liefde tranen, hoe brak ook,
Te smoren, is honingzoet.

In dit komt duidelijk de liefde en het liefdesverdriet naar voren, wat in veel van HaverSchmidt’s gedichten zit. Ook zegt hij dat hij het liefst verdronken zou zijn in de bitterziltenvloed. Hieruit blijkt ook weer de neiging naar de dood.

Immortelle XLIX

Wel menigmaal zei de melkboer
Des morgens tot haar meid:
“De stoep is weer nat”. Och, hij wist niet
Dat er 's nachts op die stoep was geschreid.

Nu dat hij en de meid het niet wisten,
Dat was minder; -- maar dat zij
Er hoegenaamd niets van vermoedde
Dat was wel hard voor mij.

Ook in dit gedicht van HaverSchmidt blijkt weer het liefdesverdriet, wat in vele van zijn gedichten zit.

Uit de Tijgerlelies: Aan Jacoba

‘Hoe? Reeds fonklen weer uw blikken?
Engel, och, genade! Ik zweer:
’k Spreek nooit van mijn lijden weer!
Stom hoop ik mij dood te snikken’

De hoofdpersoon legt de lezer in ‘Aan Iacoba’ uit dat hij zich er aan ergert dat zijn vriendin heel erg oppervlakkig is. Over de gewone dingen in het leven kan hij heel goed met haar praten; dan fleuren ze beide helemaal op. Maar als hij over diepere dingen in het leven praat, klapt ze helemaal dicht. Dit kan hij niet verkroppen. Paaltjens smacht dus naar liefde, maar het moet wel iemand zijn die hem ook echt alles kan geven. Ze moet waardering hebben voor zijn interesses en daar dan ook belangstelling voor tonen. Dit is hier niet het geval en dat is een flinke teleurstelling voor hem; zo erg dat hij zichzelf soms wenst dood te snikken. De werkelijkheid kan dus soms ook flink tegenvallen, blijkt wel. Hij bespot met dit gedicht de functie van de liefde.

Uit de het gedicht de Zelfmoordenaar

‘En de winter vlood heen,
Want de lente verscheen,
Om opnieuw voor den zomer te wijken.
Toen dan zwierf – ‘t was erg warm¬
Er een paar arm in arm
Door het woud. Maar wat stond dat te kijken!

Want, terwijl het, zoo zacht
Koozend, voortliep en dacht:
Hier onder deez’ eik is ‘t goed vrijen,
Kwam een laars van den man,
Die daarboven hing, van
Zijn reeds langverteerd linkerbeen glijen.’

In de herfst hangt een man zichzelf op; hij is teleurgesteld in zijn vrienden. Het verderf en verdriet in de wereld geven hem reden om uit de werkelijkheid te vluchten. De herfst staat in dit gedicht synoniem voor het einde; de bladeren vallen af; alles is dor en kaal. Ook zijn leven is dor en leeg; een goede tijd om zelfmoord te plegen dus. De lente komt. In dit geval staat de lente -denk ik- voor een nieuw begin; vrolijkheid; liefde en vruchtbaarheid. Het staat in disharmonie met de herfst. Een jong paartje gaat nu eveneens het bos in om een geschikt plekje te vinden om te vrijen. Ze komen terecht onder de boom waar de man zich heeft opgehangen. Het stelletje schrikt zich een ongeluk en hun lust om te vrijen is meteen tenietgedaan. Het contrast tussen dood en verderf en jeugdigheid en levensvreugde is hier zo groot dat het overduidelijk is dat het hier over bitterheid gaat. De dode man verpest het eerst voor zichzelf en een half jaar later verpest hij ook de onschuldigheid van een dartel stelletje. Deze beseffen opeens letterlijk en figuurlijk dat de dood veel dichterbij is dan zij verwachtten en de ernst van het leven beeldt zich hierin uit.

In dit gedicht komt de dood weer goed naar voren. Haverschmidt ziet de dood vooral als een redding uit de wereld waar hij zich niet in thuis voelt. Hij spot ermee, op een manier waar andere mensen misschien van zijn geschrokken destijds. Dit komt ook in het volgende gedicht weer naar voren:

Uit het gedicht Drie Studentjes

‘Daar waren eens drie studentjes,
Drie vrienden in lust en in nood;
Ze sprongen zoo moedig de wereld in,
En de wereld - trapte ze dood.’

Drie enthousiaste studenten beleven een geweldige studententijd met elkaar. Ze beloven dat ze later een reünie zullen houden. Dit kan niet doorgaan want de eerste is gestorven in het leger. Hij heeft zijn idealen wel nagestreefd; iets bereikt in het leven. De tweede stierf ook door het nastreven van zijn idealen: hij bestreed vooroordelen en domheid. De derde student was een brave, duffe burger geworden. Hij had nooit zijn illusies nagestreefd. En volgens het gedicht is dat het onnozelste wat je kunt doen.

Volgens Piet Paaltjens is het allerbelangrijkste in het leven om je idealen na te streven; om te doen wat je hart je ingeeft. Dit laatste gedicht heeft dus ook een zekere boodschap aan de lezer. Hij roept de lezer op tot actie; word geen brave huisvader, want dat levert je niets op. Waarschijnlijk vond Paaltjens dat ook hij al zijn idealen had gerealiseerd toen hij zelfmoord pleegde. Hij had immers geen doel meer te verwezenlijken in het leven.

Ook komt het onderwerp vriendschap ook veel voor in de gedichten van Haverschmidt, maar ook het gebrek aan deze vriendschap zit hierin verwerkt.

In het volgende citaat is goed te zien hoe zwaar hij tilt aan mensen die anderen (het gedicht hoeft niet meteen betrekking op hem te hebben, ook al schrijft hij in de ik-vorm) hierin teleurstellen.

Uit het gedicht Op ’t hoekje van de Hooigracht

‘Op ’t hoekje van de Hooigracht
En van den Nieuwen Rijn,
Daar zwoer hij, dat hij zijn leven lang
Mijn boezemvriend zou zijn.

En halverwegen tusschen
De Vink en de Haagsche Schouw,
Daar brak hij, zes weken later zoo wat,
Den eed van vriendentrouw.’ © 2007 - 2008 Henk-jan, gepubliceerd in Kunst en Cultuur (Mijn kijk op...) op 06-04-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Henk-jan is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Romantiek, een culturele stroming: Aan het eind van de 18e eeuw ontstaat er in een Europa een culturele stroming:de Romantiek. De Romantiek ontstaat als reactie op de industrialisatie en de snelle verstedel…
• Dichter: Jotie T'hooft: Johan T'Hooft was een Belgisch neo-romantisch dichter en schrijver. In zijn kinderjaren was het een voorbeeldige jongen die sublieme resultaten behaalde op de lagere school. Maar bij…
• Chateaux les Beaux Arts Door Tony Rombouts en Niki Faes: Deze dichtbundel is erg aangenaam om ter hand te nemen, en dat kom vooral door de Old Style look, die een nostalgisch tintje meegeeft. Het literaire…
• Dichter Rutger Kopland: Rutger Kopland is één van de populairste dichters van deze tijd. Hij is bovendien in verschillende talen vertaald en heeft een aantal belangrijke poëzieprijzen gewonnen. Naast zijn li…
• Een gebloemde lezing, de tweede uitgave van Schrijversplaza: Wegens groot succes vorig jaar met het boek 'Zestien onbegrensde auteurs' nu een 'Gebloemde lezing van Schrijversplaza met opnieuw een crème aan a…