InfoNu.nl > Mijn kijk op… > Kunst en cultuur > Behoud en herbestemming van monumentale gebouwen?

Behoud en herbestemming van monumentale gebouwen?

Onze leefomgeving verandert continue. Doordat onder maatschappij verandert, veranderen onze leefstijlen en daarmee ook ons ruimtegebruik. Door deze ontwikkeling gaan we steeds anders om met onze historische omgeving. Onze monumentale gebouwen worden mogelijk niet meer gebruikt of de functie is niet meer geschikt. Is het belangrijk om bij monumentale gebouwen te kijken naar de mogelijkheden van behoud en herbestemming?

Voor het behoud en herbestemming van monumentale gebouwen

Het belangrijkste doel van de monumentenzorg is het erfgoed behouden en duurzaam te ontwikkelen.
Het behouden van een gebouw kan gedaan worden vanuit een emotioneel perspectief. Monumentale gebouwen hebben een bepaalde esthetische waarde, die de kwaliteit van de leefomgeving bepaalt. Een gebouw draagt bij aan de identiteit van een omgeving. Het draagt bij aan het beeld van een land, stad of wijk voor de inwoners, maar ook voor toeristen. Voor inwoners geldt dat zij door dit beeld een verbondenheid kunnen voelen met deze plek. Daarnaast kunnen mensen zich ook identificeren met het gebied waarin zij wonen. Vaak wordt er bij nieuwbouw projecten uit gegaan van schaalvergroting. Dit heeft als gevolg dat er minder gelet wordt op de uniciteit van een gebouw, waardoor het vaak geen eigen uitstraling meer heeft. Dit spiegelt zich af in de omgeving waardoor mensen zich minder verbonden voelen met deze streek. Gebouwen met uniciteit zijn vaak kenmerkend voor de omgeving. Ook de belevingswaarde is van grote invloed op het behoud van het gebouw, en hangt nauw samen met de verbondenheid van mensen aan hun omgeving. De belevingswaarde komt tot stand door de vormgeving en functie van een gebouw. Daarnaast spelen culturele, historische en maatschappelijke aspecten ook een grote rol.
Ook het kiezen voor herbestemming kan gedaan worden vanuit een emotioneel perspectief. Leegstand veroorzaakt vaak verloedering, waardoor een wijk in een negatieve spiraal terecht komt, waardoor een gevoel van onveiligheid ontstaat. Een gebouw een nieuwe functie geven kan dit tegengaan, waardoor de leefbaarheid van een wijk wordt vergroot. Daarnaast kunnen herbestemde gebouwen kunnen een wijk een nieuwe identiteit geven. Het kan de toekomstige ontwikkeling van een gebied beïnvloeden.

Vanuit een cultuurhistorische invalshoek kan er ook gekozen voor behoud van monumentale gebouwen. Gebouwen in het algemeen verwijzen naar gebeurtenissen of roepen associaties en herinneringen op. Het zijn als het ware de tastbare bewijzen van onze geschiedenis en dienen daardoor als de zogenaamde boodschappers van het verleden. Ze zorgen ervoor dat bepaalde herinneringen zichtbaar worden gemaakt en ze houden deze herinneringen levend. Het speelt dus een grote rol in de geschiedenis van een stad of wijk die niet verloren mag gaan. Daarnaast kan het exterieur ook een belangrijke rol spelen. Dit betekent niet dat elk gebouw met specifieke stijlkenmerken belangrijk is, maar er moet worden gekeken naar de uniciteit van het gebouw bij de keuze voor behoud of sloop. De cultuurhistorische waarde kan ook een inspiratie zijn voor herontwikkelingsplannen van een gebied.
De keuze voor herbestemming kan ook af hangen van cultuurhistorische motieven. Door herbestemming kunnen de kwaliteiten van een gebouw zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het de rol van een gebouw in cultuurhistorisch opzicht in de maatschappij laten zien.

Tegen het behoud en herbestemming van monumentale gebouwen

Financieel gezien is herbestemming vaak niet praktisch omdat niet alle gebouwen geschikt zijn voor herbestemming. Wettelijk zijn er regels vast gelegd waaraan bijvoorbeeld een woonruimte zou moeten voldoen. Een aantal van die eisen zijn de aanwezigheid van vluchtroutes, een minimale afmeting van ramen en een bepaalde mate van geluidswering. Daarnaast is de functie van een fabriekspand anders dan die van een woonruimte. Dus als je een fabriekspand wil herbestemmen tot woonruimte, dan zullen er grondige aanpassingen gedaan moeten worden aan de inrichting van het gebouw. Dit zorgt vaak voor hoge investeringskosten, waardoor men liever de functie behoud, dan dat men herbestemd.

Vanuit een emotionele invalshoek tegen herbestemming is de situatie van de Grote Kerk in Veere een goed voorbeeld. Deze kerk was voltooid in 1521. Na de reformatie verloor het zijn functie. In 1686 brak en brand uit en in 1811 gebruikte Napoleon het als lazaret. Na Napoleon had het geen functie meer, waardoor het in 1881 aangekocht is door de staat, zodat het niet zou worden gesloopt. De kerk staat dus symbool voor geschiedenis en verval. Door deze symbolische waarde is er besloten om het niet te transformeren tot een appartementencomplex. Door herbestemmen zou deze symbolische waarde verloren gaan. Hierdoor kiest men liever voor het behoud van de functie.

Conclusie

Om een conclusie te kunnen trekken of het belangrijk is om bij monumentale gebouwen te kijken naar de mogelijkheden van behoud en herbestemming, moet er weer een invalshoek gekozen worden. Vanuit een cultureel perspectief is het zeer belangrijk dat naar de mogelijkheden gekeken worden omdat het belangrijk is dat men zich kan identificeren met zijn leefomgeving omdat het bepalend is voor het gevoel van een inwoner. Ook is het van belang dat er tastbare herinneringen blijven bestaan van onze geschiedenis, want als dat eenmaal verloren is, komen ze niet meer terug. Vanuit datzelfde culturele perspectief zou ook een argument op kunnen gaan tegen de herbestemming van monumentale gebouwen omdat daarmee de symbolische waarde verloren zou gaan. Zakelijk gezien is het herbestemmen van een gebouw taboe omdat het gebouw een symbolische functie heeft die niet verloren mag gaan. Het behouden van de oude functie kan ook de voorkeur hebben omdat de transformatie van een gebouw hoge investeringskosten met zich mee brengt.

Omdat er zoveel verschillende invalshoeken zijn om dit probleem te benaderen is het aan de lezer op te kiezen welk van deze invalshoeken, de culturele of de zakelijke, belangrijker wordt geacht, om een eenduidige conclusie te kunnen trekken. Maar zoals Ronald Plasterk, minister van onderwijs, cultuur en wetenschap van 2007 tot 2010, heeft gezegd: ‘Cultuurhistorie is een lust, en geen last!’
© 2011 - 2017 Celede, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Vereniging van Beheerders van Monumentale KerkgebouwenVereniging van Beheerders van Monumentale KerkgebouwenDe Vereniging van Beheerders van Monumentale Kerkgebouwen, de VBMK, die zich inzet voor monumentale kerkgebouwen, is een…
Welke kosten kan ik aftrekken voor een monumentenpand?Om een monumentaal pand te onderhouden heeft men een dikke portemonnee nodig. Om te zorgen dat het bewonen van een monum…
Zaragoza (Noord Spanje) bezienswaardighedenZaragoza (Noord Spanje) bezienswaardighedenHet jaar 2008 moet het jaar worden voor deze grandioze wereldstad! Gaststad van de Expo 2008 staat Zaragoza in de volle…
Schilderen - Oud Hollandse en of Monumentale verfkleurenSchilderen - Oud Hollandse en of Monumentale verfkleurenHet gebruik van verf en kleur is van oudsher vaak regio- of streekgebonden. Historisch kennen we het gebruik van een aan…
Geografie Israël: nieuwe hoogbouw in JeruzalemGeografie Israël: nieuwe hoogbouw in JeruzalemJeruzalem dat bekend staat om haar mooie vergezichten gaat zich nu meer concentreren op haar functie als grote stad en d…
Bronnen en referenties
  • Brief aan de Tweede Kamer met beleidsbrief Modernisering van de Monumentenzorg (MoMo), Bijlage A deel 1 Beleidsbrief modernisering monumentenzorg van 28-02-2009.
  • Harmsen, Hilde, De Oude Kaart van Nederland: Leegstand en herbestemming, Den Haag 2008.
  • Hermans, Marleen, Het herbestemmen van kantoren naar woningen. Stand van zaken en aanbevelingen voor proefprojecten, Rotterdam 2004.
  • Nota ‘Visie modernisering monumentenzorg’ van 30-11-2008.
  • Rijksdienst voor het cultureel erfgoed <http://www.cultureelerfgoed.nl/organisatie/over-rijksdienst/missie> .
  • Voordt, Theo van der, Transformatie van kantoorgebouwen. Thema’s, actoren, instrumenten en projecten, Rotterdam 2007.

Reageer op het artikel "Behoud en herbestemming van monumentale gebouwen?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Celede
Gepubliceerd: 22-06-2011
Rubriek: Mijn kijk op…
Subrubriek: Kunst en cultuur
Bronnen en referenties: 6
Mijn kijk op…
Deze rubriek bevat artikelen welke naast objectieve informatie ook een mening en/of ervaring beschrijven.
Schrijf mee!