Neurolinguïstisch programmeren

Een praktijk die elke dag meer en meer ingrijpt in onderwijsland, zorgland en hulpverleningsland is het Neurolinguistisch programmeren. Een kritische kijk op dit fenomeen.

Het boekje van Robbins

Ik las laatst een boekje van ene A. Robbins, met Prof. en Dr. Voor de naam zodat hij de lezer in de waan laat gestudeerd te hebben. Wat heeft de goede man ons zoal te vertellen.

‘Zij ( het is niet duidelijk wie dat is) hebben al computers geprogrammeerd om de hersengolfpatronen te herkennen, zodat deze de woorden in iemands geest al kunnen interpreteren voordat zij zijn uitgesproken! De computers kunnen letterlijk gedachten lezen.’ Wat een flauwekul. Als wij van plan zijn iets te doen, is er inderdaad een genaamde ‘bereidheidspotentiaal’ in de hersenen, maar deze duurt slechts enkele tienden van seconden, en uit de gedaante van de curve valt niets af te leiden over de aard van de voorgenomen handeling.

Deze onzin nodigt uit, even in het voorwoord te gaan kijken. De auteur dient beschouwd te worden als ‘een van de leidende denkers in de prestatie- en motivatiepsychologie’. Ook dat is een leugen. De hele A. Robbins is in de hele wetenschappelijk wereld verder onbekend.

Staan er dan misschien leuke plaatjes in het boek? Inderdaad, we vinden op een pagina een grafiek over het stemgeluid. Op de verticale as staat het spreektempo en op de horizontale as de spreeksnelheid. Omdat twee identieke dingen in ernstige mate op elkaar lijken, heeft het weinig zin hun onderlinge relatie in een functie uit te drukken.

Wat is hier aan de hand? We beginnen met een dagelijks tafereeltje. U zit in uw Amsterdamse landhuis en leest de krant. ‘Hoofdstedelijke criminaliteit afgenomen’. Dat zal best. De politie doet tegenwoordig veel aan mediteren en een tasjesdief, die tegenwoordig tweede kansjongere heet, dient op last van de officier van justitie binnen 24 uur weer in een tasjesrijke straat te worden afgezet.

U hoort gerommel en uw fantasie neemt met u een loopje. Wordt het pand bestormd? U ziet uzelf al liggen, met afgesneden keel, badend in het bloed, en dat ook nog op het nieuwe tapijt. Rochelend van angst wendt u de blik naar de kierende deur. Er komt een kat binnen. De ontsteltenis die zich van u meester maakt, vindt niet zijn oorsprong in de wereld, maar in uw ideeën over de wereld.

Neurolinguïstisch programmeren

Dit onderscheid tussen de wereld en uw fantasie over de wereld is niet nieuw, hoewel de adepten van het NLP dat graag zeggen. Wij vinden het al in het enkele duizenden jaren oude handboekje van de slaaf-filosoof Epictetus. Er is sinds een jaar of wat een stroming in de psychotherapie die uitgaat van dit adagium. Hij heet ‘neurolinguïstisch programmeren’. Robbins’ boek gaat hierover.

We pikken wat op uit de tekst. Ons doen en laten wordt voor een belangrijk deel bepaald door herinneringen. We hebben allerlei taferelen ervaren door middel van onze vijf zintuigen. Als we ons iets te binnen brengen, zien en horen we als het ware weer van alles. Robbins meent te weten dat er in dit opzicht grote verschillen zijn tussen mensen. De één is ingesteld op het gehoor, de ander op het gezichtsvermogen, een derde legt gebeurtenissen als het ware vast aan de hand van lichamelijke gewaarwordingen. Leuk verhaal, alleen jammer dat de auteur op geen enkele wijze aannemelijk maakt dat dergelijke verschillen er zijn. Maar goed, we gaan verder.

Onzin

De eerste taak van de ‘neurolinguïstische programmeur’ is vast te stellen welke ‘code’ iemand gebruikt. We zouden daar achter kunnen komen met behulp van het taalgebruik. Zo zegt Robbins dat visueel ingestelde mensen graag praten in termen van ‘kijk hebben op iets’, ‘iets zien zitten’ en dergelijke. Wie daarentegen het gehoor belangrijk vindt, bedient zich van uitdrukkingen zoals ‘er wordt geluisterd’ en ‘een andere toon aanslaan’. Voorts weten we ook, of, liever gezegd, Robbins weet het, dat de visuelen onder ons snel spreken. Op het gehoor ingestelde mensen praten langzaam en zorgvuldig, en wie zijn herinneringen helemaal uit zijn organen moet graven, uit zich in het tempo van schenkstroop die een langdurig verblijf in de koelkast heeft ondergaan. Allemaal onzin, maar het wordt gelezen en geloofd.

Er staat ook een heel verhaal in het boek over de lichaamshouding en behandelt de samenhang tussen stemming en houding. Sombere mensen richten hun ogen vaak naar beneden, zij lopen met afhangende schouders en ademen oppervlakkig. Dat is vaak nog waar ook, maar Robbins en zijn kornuiten beweren spijkerhard dat een depressie onmiddellijk verdwijnt als u naar boven kijkt, de schouders naar achteren rukt en dieper ademt. Was dat maar waar. Het effect dat een andere lichaamshouding of een gespeelde mimiek op de stemming heeft, is miniem, zo het er al is.

Eveneens gebakken lucht zijn de verhalen over oogbewegingen. Bij het herinneren zou de richting van de oogbewegingen veelzeggend zijn. Gaan uw ogen naar beneden, dan put uit in de organen opgeslagen materiaal; draaien zij naar links, dan luistert u scherp. Onzin. Herinneringen in woorden liggen vast in de linkerhemisfeer van de hersenen. Als woorden worden opgediept, is er een kleine neiging om naar rechts te kijken. De rechterhemisfeer is daarentegen wat meer gespecialiseerd in ruimtelijk voorstellingsvermogen en in het vastleggen van onaangename emoties. Dergelijke emoties kunnen in een enkel geval samengaan met enigszins naar links bewegende ogen. Dat is alles.

Als u ondanks dit geklets van Robbins wilt aannemen dat pijn verdwijnt door omhoog te kijken (van het lichaam weg dus), moet u maar eens naar het plafond kijken terwijl u de hete koffie over uw been giet.

Wat ik niet begrijp, is dat tal van artsen en psychologen na een fatsoenlijke opleiding deze onzin niet doorzien. Hopelijk wordt het neurolinguïstische geprogrammeer door u niet serieus genomen. Ik zie het in ieder geval niet zitten, heb er geen oren naar en kan er niet bij.