Euthanasiewetgeving en praktijk

Sinds 2002 is de nieuwe wet op Euthanasie in werking getreden. Zij stelt dat hulp bij zelfdoding mag worden gegeven, wanneer er sprake is van ondraaglijk en uitzichtloos lijden. De wet maakt geen onderscheid tussen lichamelijk- en geestelijk lijden.In de praktijk gaat het overigens doorgaans om lichamelijk lijden. Hoe stellen hulpverleners( lees Psychiaters) zich op? Doen zij recht aan wensen van patienten, die voldoen aan de criteria van de wetgeving, om hen te helpen bij euthanasie?

De praktijk

In het proefschrift Auto- euthanasie, verborgen stervenswegen in gesprek met naasten, komt psychiater en psychotherapeut Chabot uit op 4400 mensen, die jaarlijks zelf een eind maken aan hun leven door in overleg met naasten te stoppen met eten en drinken of door het innemen van medicijnen die ze, soms met list en bedrog , zelf verzamelen.

In 2006 ontvingen de regionale toetsingscommissies nog ruim 1900 meldingen van euthanasie. In minder dan de helft van het aantal zelfdodingen ging dat in overleg met naasten.

Verpleeghuisarts, filosoof en schrijver Bert Keizer( van het aan dit onderwerp gerelateerde boek " Het refrein is Hein") kwalificeert het proefschrift als bovengemideld goed.

Dit zijn schokkende cijfers. Zomogelijk nog schokkerder zijn de omstandigheden, waaronder mensen tot hun daad kwamen en het vaak jarenlange leed, dat daaraan voorafgaat. Datzelfde geldt uiteraard ook voor de nabestaanden.

De euthanasiewetgeving biedt artsen ruimte voor hulp bij een menswaardig levenseinde. Helaas blijkt uit de praktijk dat deze hulpverleners zich voor het overgrote deel verre houden van dergelijke hulpvragen.
Overigens valt hier wel begrip voor op te brengen. Het is niet alleen zeer ingrijpend, voor zowel de hulpzoeker en zijn verwanten, maar evenzeer voor de betrokken arts. Daar komt de juridische procedure, met alle rompslomp van dien, nog eens bovenop. Bovendien vereist een verzoek en een eventueel daaraan gekoppelde interventie een zeer zorgvuldige afweging en consultatie van beroepsgenoten. Het gaat hier met recht om een kwestie van leven en dood!

Nog afgezien van het voorgaande heeft een arts twee verplichtingen tegenover een patient: Het lijden te verlichten of weg te nemen dan wel zijn of haar leven te behouden. Een arts is uiteraard nooit verplicht om aan een diep gevoelde wens van een patient om hulp te bieden bij het beindigen van zijn leven gevolg te geven.

Voorstanders versus tegenstanders van hulp bij zelfdoding

Bij veel mensen, die een einde willen maken aan hun leven, ligt vaak jarenlang psychisch lijden te grondslag. Zij zijn daar vaak eindeloos voor behandeld, zonder dat het enig soelaas bood. Deze mensen zijn- begrijpelijkerwijs- door hun kruit heen en willen niet verder leven. Het leven is een hel geworden, zonder dat er enig perspectief is op verbetering. Niettemin zal vrijwel geen psychiater een wens van de zwaar gekwelde patient om hem of haar te helpen om op een menswaardige manier een eind aan hun leven te maken, gevolg geven. Het onderwerp euthanasie is in een psychiatrische instelling taboe.

Behandelaren gaan er vanuit dat er ( vrijwel) altijd mogelijkheden zijn om uiteindelijk de juiste behandeling aan een patient te geven. Er komen steeds weer nieuwe anti-- depressiva op de markt er ontstaan nieuwe- hoop biedende behandelmethodieken etc. Wanneer zij echter ernstig twijfelen aan een behandeling die ooit zal aanslaan, zullen zij dat niet snel toegeven, terwijl- en dat is de andere kant van het verhaal- er tegenover geslaagde behandelingen uiteraard ook niet geslaagde behandelingen bestaan. De patient heet dan uitbehandeld te zijn.

Als psychiatrisch verpleegkundige heb ik zelf regelmatig ervaren, dat zelfs de meest hardnekkige depressies te behandelen zijn, al gaat daar( inderdaad) vaak een zeer lange periode overheen, alvorens er enig resultaat werd geboekt.

Ik heb ook het diepe leed ervaren van patienten, waarvoor de perspectieven op verbetering in hun situatie nihil zijn. Zij worden dan verplicht om door te leven, terwijl objectief gesproken- en met de beste wil van de wereld niet valt in te zien welke ( minimale) kwaliteit van leven er nog voor deze ongelukkigen is.

De bekendste zaaak, waarbij een psychiater wel behulpzaam is geweest bij zelfdoding, is die van de psychiater Chabot, die in 1991 besloot een zwaar depressieve patient, een 50 jarige vrouw, te helpen een eind aan haar leven te maken.
De vrouw had 2 zoons verloren, terwijl haar huwelijk op de klippen was gelopen. Zij vond dat het leven voor haar absoluut geen enkele zin meer had.

De Hoge Raad stelde in juni 1994 vast dat er bij hulp bij zelfdoding geen sprake hoeft te zijn van lichamelijk lijden, noch dat een patient een terminale ziekte hoeft te hebben. Psychiatrische patienten zijn niet zonder meer wilsonbekwaam.
Chabot werd weliswaar strafbaar gesteld, omdat de onafhankelijke collega- deskundigen die hij had geraadpleegd, de patient niet zelf hadden onderzocht. Hij kreeg geen straf.

De patient heeft er recht op gehoord en serieus genomen te worden!

Als mens en als hulpverlener vind ik dat centraal dient te staan, dat de patient, die met een verzoek om hulp bij zelfdoding komt, serieus moet worden genomen en in de gelegenheid dient te worden gesteld zijn of haar verhaal in alle openheid te vertellen, zonder dat hij op een muur van moralisme stuit. Dat verschaft de patient- zo blijkt uit de praktijk- opzichzelf al lucht: "Ik kan mijn verhaal kwijt, ik word serieus genomen, er wordt naar mij geluisterd!

Daarnaast zijn er uiteraard patienten, waarvan kan worden gezegd dat zij recht hebben op euthanasie! Zulks- maar dat spreekt voor zich- met inachtneming van de wetgeving zelf en niet nadat aan alle zorvuldiheidseisen is voldaan!

Tot slot: ik stel reacties zeer op prijs, omdat het- het zij reeds gememoreerd- om een zaak van leven en dood gaat!