Ayurveda keigoed of kolder?

Ayurveda, de traditionele Indiase geneeskunde: veel klassiek geschoolde medici zijn er sceptisch over; er is te weinig wetenschappelijk bewijs. Toch zijn er mensen die er baat bij hebben. In de westerse wereld is er een groeiende belangstelling voor. Word je er beter van of eerder slechter? Mijn man en ik namen de proef op de som in Ayurvedisch Centrum ABC Farms in onze Indiase stad Pune. Ik leerde er de basis- en dieetbeginselen, hij onderging er een reinigingskuur.

Balanceren met de elementen

Heiligt het doel het middel of is het middel erger dan de kwaal? De eerste vraag is dan: waar bestaat de genezingsmethode uit, in dit geval van Ayurveda. Volgens de Ayurveda-theorie bestaat alles op aarde, ook de mens, uit vijf elementen: ruimte, lucht, water, vuur en aarde. De ene persoon heeft van nature meer van bepaalde elementen dan de ander. Iemand die veel ruimte en lucht in zich heeft, is een vata-type; iemand met veel vuur en water een pitta; en heb je veel water en aarde, dan heb je een kapha-‘dosha’ (gesteldheid).

Bent u een vata, pitta of kapha?

Kwaliteiten van vata zijn: droog, licht, koud, subtiel, ruw en mobiel. Zo hebben vata-types een droge huid (droog), laag gewicht (licht), ruwe lippen (ruw) en zitten ze nooit stil (mobiel).

Pitta staat voor: heet, zuur, pittig en bewegend. Een pitta-type houdt bijvoorbeeld niet van hitte (want is al ‘heet’ van zichzelf), heeft indringende ogen (pittig) en houdt van sport (bewegend).

Iemand met een kapha-constitutie is olieachtig, glad, stevig, dicht (heeft bijvoorbeeld dik haar), plakkerig, zwaar (neigt bijvoorbeeld naar overgewicht), koud, stroperig, lusteloos (houdt bijvoorbeeld van uitslapen), nat en zoet.

Ieder mens heeft zowel vata-, pitta- als kapha-kwaliteiten in zich, maar meestal is er één constitutie dominant, scoort een tweede ook redelijk hoog (predominant) en is de derde weinig aanwezig. Je voelt je het gezondst en gelukkigst als alle drie de constituties met elkaar in balans zijn. Met voeding, levensstijl en reinigingskuren krijg je dat voor elkaar.

Welk type bent u? Doe de 'dosha'-test.

Optellen en aftrekken

De kunst van Ayurveda is nu om iets waarvan je veel hebt een beetje af te zwakken door een tegenovergestelde kwaliteit in te zetten, waardoor je weer in balans komt. Dus ben je altijd maar in de weer (een vata-kwaliteit), dan moet je meer rust nemen. Of ben je gek op pittig eten (een kapha-kwaliteit) dan moet je minder pittig eten en meer bitter. Ben je een vurig pitta-type, dan kun je het beste met een stevig geaarde, kalme kapha trouwen.

De theorie van dit balanceren klinkt op het eerste gezicht best logisch en eenvoudig. Maar in de praktijk vind ik het toch meer op hogere wiskunde lijken. Ook de seizoenen hebben namelijk een vata/pitta/kapha-constitutie (het Indiase voorjaar is bijvoorbeeld kapha-dominant), evenals de dagdelen (de vroege ochtend is vata-dominant). Datzelfde geldt voor de smaken van eten (zoet doet kapha toenemen), de eigenschappen van voedingsmiddelen en medicijnen (pittige kruiden bevorderen pitta) en de lichaamsonderdelen en –processen (bij de spijsvertering spelen zowel pitta, vata als kapha een rol). En dan telt ook je mentale gestel nog mee. Dit alles moet bij elkaar opgeteld en van elkaar afgetrokken worden, totdat je weet wat je moet eten of hoe je je moet gedragen. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de verschillende constituties van de verschillende gezinsleden. Niet echt praktisch dus, al baart oefening en extra studie vast kunst.

Wat wel simpel is: de indeling van mensen in maar een aantal types. Maar dat klinkt mij dan weer te simpel in de oren. Toch is het belangrijkste: of het werkt.

Kotsen, diarree en bloedzuigers

Hoe wordt de Ayurveda-theorie toegepast in de praktijk? Behalve uit een aangepast dieet, bestaat de genezingspraktijk vooral uit kruidenpreparaten, yoga, massages en reinigingskuren. Zo’n reinigingskuur, panchakarma, dat letterlijk ‘vijf behandelingen’ betekent, omvat overgeven, laxeren, klysma’s, neusdruppels en aderlaten (of bloedzuigers als het om een klein te behandelen huidoppervlak gaat). Afhankelijk van je kwaal en constitutie onderga je er één of meer van de vijf. De kots- en diarreesessies worden voorafgegaan door een aantal dagen massage, stoombad, neusdruppels en het drinken van geklaarde boter om gifstoffen ‘bij de juiste uitgang te verzamelen’. De sessies worden gevolgd door een aantal dagen licht dieet. Mijn man kreeg zeven met kruidenwater opgewekte overgeefbeurten (onder toeziend oog van de arts) en een laxeermiddel. Redelijk Spartaans, dat was het wel. En dan had hij de bloedzuigerskuur nog wel afgeslagen, omdat de kliniek met ‘hergebruikte’ diertjes werkt. Ook al worden ze ‘Ayurvedisch’ gereinigd, hij was er niet gerust op dat hij geen virus van z’n voorganger zou oplopen.

Beter of slechter?

Ayurveda keigoed of kolder? De eerste vraag was: wat is de methode? De tweede vraag luidt: wat was de kwaal? Mijn man loopt in India onder andere regelmatig een infectieziekte op, is sneller moe dan in Nederland en heeft een onverklaarbare uitslag op zijn been. Hebben de Ayurvedische dieetbeginselen en reinigingskuur hem geholpen?

De dieetbeginselen hebben we nog niet in zijn totaliteit toegepast omdat we de praktische invulling te ingewikkeld vinden. Mijn man heeft wel zoveel mogelijk zure etenswaren vermeden (tegen allergische reacties), maar ondervond daarvan geen effect. Sinds de reinigingskuur voelt hij zich wel een stuk fitter en hij is sindsdien niet meer ziek geweest. De uitslag op zijn been zit er nog steeds.

Ayurveda: onze eerste ervaring is niet keigoed, maar ook geen kolder dus. Misschien moeten we er nog eens een praktisch handboek op naslaan, zodat we vooral beter wijs kunnen worden uit het Ayurvedisch koken.