Emoties, wat zijn dat?

Wat zijn emoties? Zijn deze lichamelijk, psychisch of allebei? Kun je deze afleren? En hebben dieren emoties? In dit artikel beschrijf ik mijn kijk op emoties en geef ik een paar leuke feitjes.

Wat is een emotie?

Het Van Dale woordenboek geeft: emo•tie: aandoening van het gemoed; (plotselinge) ontroering. Dit antwoord vind ik zelf een beetje kort gezegd. Een emotie is een gevoel wat je hebt; een innerlijke beleving. Een emotie is een reactie op positieve of negatieve dingen om je heen, of een reactie op positieve of negatieve dingen die je zelf denkt. Je kunt jezelf verdrietig maken als je aan veel verdrietige dingen denkt en alles negatief inziet. Als je dingen positief inziet of van een probleem in je gedachten een minder groot probleem maakt, wordt je zelf ook vrolijker.

Er zijn er veel verschillen in emoties. Ze kunnen zwak of heftig zijn, en er zijn veel verschillende emoties. Het is bijvoorbeeld een verschil of er een oude tante die je niet goed kent overlijdt, of dat een vriend(in) overlijdt. Bij een oude tante die je niet goed hebt gekend wordt dan medelevend en een beetje verdrietig gezegd dat het erg is. Maar als je eigen vriend(in) overlijdt komen er meer en heftigere emoties kijken. Je wordt verdrietig, wordt boos (op degene die hem/haar heeft aangereden, of op God die hem/haar ziek heeft laten worden), en je kunt je ook machteloos voelen omdat je er zelf niets aan kan veranderen.

Bij het eerste gedeelte klinkt de emotie ‘verdrietig worden’ heel zwak in de situatie dat je een vriend(in) bent verloren. Dat komt omdat gevoelens niet zomaar te beschrijven zijn. In werkelijkheid gaat een persoon door een diep dal, alles moet verwerkt worden en er wordt soms een poos in een roes geleefd, een tijd waarin je niet echt meer na kan denken en gewoon leeft zonder je dingen bewust te worden. Een emotie brengt vaak een reactie voort; vluchtgedrag is het gevolg van angst bijvoorbeeld.

Is een emotie lichamelijk, psychisch of allebei?

Ik denk dat een emotie lichamelijk en psychisch is. Een emotie is een gevoel, dat vind ik psychisch, je voelt het niet direct lichamelijk. Maar die psychische emotie heeft een lichamelijke uitwerking, na een gevoel komt meestal een uiting van dat gevoel, een reactie. Die is wel vaak lichamelijk. Je kunt bijvoorbeeld gaan huilen (van verdriet of woede), of buikpijn krijgen (van angst), etc.. Vaak hebben lichamelijke klachten waar geen oorzaak voor wordt gevonden psychische oorzaken. Zo had een kennis eens kiespijn, al heel lang. De tandarts kon niks vinden en besloot er niets aan te doen, hij dacht dat het door stress kwam. Dit klopte, want toen die kennis geen stress meer had verdween ook zijn kiespijn. Blijkbaar kunnen we op allerlei plaatsen in ons lichaam, lichamelijke uitwerkingen hebben van onze psychische emoties.

Hebben dieren emoties?

Naar mijn mening hebben dieren die een bewustzijn hebben emoties. Dieren kunnen pijn hebben, bang zijn, vrolijk of uitgelaten zijn, of juist heel somber zijn. Als je een hond straft gaat deze heel verdrietig en schuldbewust kijken, als je goed voor je hond zorgt en lange wandelingen maakt kan je hond helemaal opleven. Ik weet zeker dat zoogdieren emoties hebben. Want waarom wordt een hamster onder narcose gebracht bij een operatie als deze geen pijn zouden kunnen voelen? Je kan pijn voelen als je een bewustzijn hebt en na pijn volgt een emotie; niet vrolijk zijn of verdrietig zijn. Je ziet al dat dieren emoties hebben als je twee katten tegenover elkaar ziet staan met de haren en staart omhoog. De ene kat toont woede, de andere die in de minderheid is toont angst. Een kat die spint voelt zich op zijn gemak.

Volgens Noorse onderzoekers kunnen wormen, slakken, mosselen en garnalen geen pijn voelen, omdat hun zenuwstelsel te simpel is. Ze zijn zich niet bewust van hun situatie of van hun pijn. Deze dieren behoren niet tot de zoogdieren. Ik denk dat zoogdieren wel emoties hebben, dat is wel duidelijk als je hun gedrag bekijkt. Dieren reageren op dingen, op hun waarnemingen. Ik hoor ook weleens dat dieren heel bang naar één bepaald punt kunnen staren, als er bovennatuurlijke verschijnselen (geesten of andere dingen) in de buurt zijn. Dieren kunnen soms meer waarnemen als de mens, en ik vind het mede door hun waarnemingsvermogen heel normaal dat dieren ook emoties hebben.

Kun je emoties aan- of afleren?

Volgens C.S. Lewis moet je bij de opvoeding kinderen de juiste emotionele reacties aanleren en onjuiste afleren. Zelf denk ik dat emoties gewoon menselijk zijn, dit zit in ieder mens. Een baby huilt als hij pijn heeft, dit heeft hij niet eerst van zijn moeder geleerd. Ik denk dat sommige emoties wel aan- of af te leren zijn, in zekere mate. Ik denk niet dat ze helemaal afgeleerd kunnen worden, omdat er altijd wel iets in de mens blijft zitten. Als iemand heel hard is gemaakt en de emotie ‘verdrietig’ heeft afgeleerd, denk ik dat er toch altijd iets blijft zitten van verdriet.

Toch kan het lijken alsof iemand weinig emoties heeft wanneer is afgeleerd om emoties te tonen. Er zijn wel mensen die daadwerkelijk weinig emoties hebben, maar daar is vaak meer aan de hand. Denk aan psychopaten, mensen met een narcistische persoonlijkheid of sociopaten. Deze mensen hebben vaak geen inlevingsvermogen en moeite met emoties. Maar over het algemeen denk ik dat emoties niet afgeleerd, hooguit verstopt kunnen worden.