Borderline: Een emotionele reis

De borderlinepersoonlijkheidsstoornis wordt gekenmerkt door een allesoverheersende labiliteit in stemmingen, relaties en gedrag. Uit onderzoek blijkt dat borderlinepatiënten zich hyperbewust zijn van zelfs de subtielste emoties in gelaatsuitdrukkingen bij anderen. Een kleine uiting van boosheid of irritatie kan een borderlinepatiënt boos of bang maken. Ook hebben ze zwakkere neurologische remmingen met betrekking tot hun emotionele reacties. Sarah is een borderlinepatiënt. Al haar hele leven loopt zij op haar tenen omdat zij met heftige emoties worstelt. “Ik heb verlatingsangst, voel mij onzeker en ik vertrouw anderen niet goed. Alhoewel ik me altijd extreem bewust ben van de aanwezigheid van anderen, begrijp ik vaak niet wat zij bedoelen of van mij verwachten. Hierdoor word ik onzeker en wantrouwig.” Ook heeft Sarah gedurende haar hele leven regelmatig last van depressies en angsten. Nadat zij keer op keer overspannen werd van haar relaties en werk besloot ze om aan zichzelf te werken. “Ik was het zat om van crisis in crisis te belanden. Omdat ik vooral van sociale situaties ontzettend boos, verdrietig of bang werd, werd ik voortdurend overspoeld.”

Diagnose

In juli van 2008 ging Sarah naar de huisarts omdat ze last had van gruwelijke hoofdpijnen die wekenlang konden voortduren. De hoofdpijn ontstond als Sarah emotionele of visuele prikkels niet meer kon verwerken. “Mijn huisarts dacht dat mijn hoofdpijn ontstond door angst- en stressklachten. Zij heeft mij doorgestuurd naar een instelling voor geestelijke gezondheidszorg waar ik een gedragstherapeutische behandeling tegen angst- en paniekklachten kreeg. Tijdens deze behandeling heb ik een psychologisch onderzoek gedaan. Toen daar de diagnose borderline uitkwam stond mijn wereld op zijn kop. Hoewel de diagnose niet geheel uit de lucht kwam vallen, voelde het voor mij als een doodsvonnis. Ik werkte al jaren aan mezelf. Ik had mezelf geleerd niet meer bang te zijn voor mijn paniekaanvallen en ik kon praktisch gezien goed voor mezelf zorgen. In emotioneel opzicht kon dit nog beter, maar daar was ik nog mee bezig. Als ik na al mijn harde werken nog steeds een ‘borderliner’ was; pfffff, ik wist het toen allemaal niet meer.” Het leven voelde voor Sarah als een berg waar zij niet tegen kon opklimmen.

Heftige emoties

Nadat de diagnose was gesteld kreeg Sarah verschillende behandeladviezen. Dit was bijzonder verwarrend voor haar. Ze kreeg van de ene therapeut het advies voor individuele schemagerichte therapie en van de ander voor een intensieve deeltijdtherapie. Na lang wikken en wegen koos Sarah voor de intensieve deeltijdbehandeling. “Ik kwam terecht in een groep met acht vrouwen. We konden geen van allen goed met onze emoties omgaan en er waren veel conflicten in de groep. Tijdens de behandeling kregen wij groepsgewijs Dialectische Groeps Therapie (Linnehan). Daar heb ik geleerd dat het spanningsniveau bij mensen met borderline daadwerkelijk hoger ligt en dat emoties werkelijk heftiger aanvoelen. Dit was voor mij enigszins ondersteunend. Ik was dus geen aansteller. Ook hebben borderliners langer dan ‘normale’ mensen de tijd nodig om opgebouwde spanning te ontladen. Dit verklaart denk ik waarom ik moeite heb met drukke periodes waarin ik omgeving- en emotionele prikkels niet meer kan verwerken. Ik moet eerst weer ontladen en dit kan me zo een week of twee weken tijd kosten.” Sarah voelde zich binnen haar groep zo onveilig dat ze voortdurend onder vreselijk hoge spanning stond. Uiteindelijk heeft ze de behandeling voortijdig moeten afbreken op advies van de hoofdbehandelaar. “Ik viel bijna om van de hoofdpijn. Mijn zelfvertrouwen daalde tot een absoluut dieptepunt (van honderd graden onder nul.)”

Zelfvertrouwen

“Tijdens de eerst vier maanden na de deeltijdtherapie heb ik geprobeerd om van mijn hoofdpijn verlost te raken. Inmiddels begrijp ik dat ik als ik hoofdpijn heb geen emoties meer voel. Mijn hoofdpijn beschermt mij zogezegd voor heftige emoties. Een chiropractor heeft mij in twee behandelingen verlost van de ergste pijnen. Tevens heb ik een particuliere psycholoog gevonden; iemand waar ik vertrouwen in stelde. We hebben in eerste instantie aan mijn basis gewerkt. Door weer langzaam aan activiteiten op te bouwen begon mijn zelfvertrouwen te groeien. Ik pakte het sporten op, begon weer activiteiten met vrienden te doen en durfde weer een klein beetje te leven. Ook besteedden mijn therapeut en ik veel aandacht aan het leren doseren van activiteiten; plannen dus. Ik ben geneigd om op goede dagen van alles achter elkaar te doen. Net zolang totdat mijn energie op is en ik overspoeld voor apegapen op de bank lig met angst of hoofdpijn.” Omdat Sarah jarenlang haar heftige gevoelens heeft genegeerd gaan haar alarmbellen nog snel af. Als ze teveel hooi op haar vork neemt komen hyperventilatie en hoofdpijn haar waarschuwen. “Ik ben ook hypersensitief geworden voor signalen in mijn lichaam. Ik ben net een alarmcentrale! Enerzijds leer ik te luisteren naar dat gevoel en naar de lichamelijke symptomen. Anderzijds mag ik me niet laten leiden door mijn gevoel, omdat ik dan snel in passiviteit verval. Ik voel me vaak net een koorddanser die voortdurend zijn evenwicht bewaakt.”

Afstand en nabijheid

Het sociaal verkeer is voor Sarah een flinke uitdaging. Door haar verlatingsangst heeft ze een grote behoefte aan contact met anderen. Intensief sociaal contact heeft een flinke keerzijde voor Sarah. “Als ik veel sociale contacten achter elkaar heb lijk ik soms wel te versmelten met de ander. Ik heb veel moeite met wat psychologen afstand en nabijheid noemen. Terwijl ik veel behoefte heb aan afstand gedraag ik me soms tegenovergesteld. Dit is op den duur vermoeiend en het is dan ook een hele kunst om het evenwicht in deze afstand- en nabijheid te bewaren.” Mensen die Sarah niet goed kennen vermoeden niet dat zij met de symptomen van de borderline persoonlijkheidsstoornis worstelt. Zij zien een spontane, intelligente, welbespraakte en sociaal sterke vrouw. Hierdoor moet zij oppassen dat zij niet overvraagd wordt. “Mijn draagkracht lijkt vele maten groter dan het is. Mensen die heel dicht bij mij staan weten dat ik snel overspoeld raak door drukte en emoties. Alleen de mensen die dezelfde ervaringen hebben wat betreft hun gevoelshuishouden begrijpen ook echt waar ik over spreek.”

Structuur

“Door alles wat ik nu weet over de stoornis en nu mijn eigen ervaringen en gevoelens ook door mijzelf serieus worden genomen, begrijp ik waarom het voor mij lastig is om (werk)relaties te onderhouden. Toch ben ik momenteel bezig met het zetten van kleine stapjes op de arbeidsmarkt. Dit zal weer een geheel nieuw avontuur worden omdat ik dan meer emotionele prikkels te verwerken krijg in het contact met anderen, die ik echter weer minder makkelijk en snel kan verwerken.” Sarah denkt dat de scherpe kantjes van haar stoornis weg zijn. Ze heeft geleerd om minder bang te zijn voor haar emoties, om minder impulsief te handelen, om soms letterlijk stil te staan. “Ik probeer mijn emoties te omarmen, maar dat is nog moeilijk. Als ik me goed houd aan de door mijzelf opgelegde structuur gaat het redelijk goed met me. Ik zorg dat ik weinig alcohol drink, voldoende slaap, gezond eet, voldoende beweeg, met mate sociale contacten onderhoud. Ik zit op yogales en mediteer vrijwel dagelijks. Ik voel me zelfs gelukkig op sommige dagen. Nu ik van dat geluk heb geproefd vind ik het zeker de moeite waard om mezelf in emotioneel opzicht verder te ontwikkelen. Ik noem mijn ziekte wel eens gekscherend mijn sociaal-emotionle ontwikkelingsachterstand, maar zo voelt het voor mij ook echt. Ik ben een dertiger, maar voel me als een adolescent die zijn eigen ik aan het ontwikkelen is.”