Kabinet beperkt de vrijheid van de pers

Wie kritisch het nieuws volgt is het vast al opgevallen. Steeds vaker passen landelijke media als de NOS en de RTL groep hun berichtgeving over politiek gevoelige onderwerpen aan. In Amerika noemt men dit verschijnsel ‘Spin’, oftewel het verdraaien van het nieuws. Een voorbeeld van Nederlandse nieuwsvervalsing.

Goede wijken, slechte wijken…

“Meer kinderen leven in armoede

Kind kan beste opgroeien in Sevenum

De Rotterdamse wijk Schiemond daarentegen is de kindonvriendelijkste wijk van Nederland. Dat meldt het Verwey-instituut, dat onderzoek deed naar onder meer de werkloosheid en jeugdcriminaliteit, het aantal tienermoeders en achterstandsleerlingen in een wijk.
Schiemond scoort op al die punten het slechtst, maar staat niet op de lijst van probleemwijken die minister Vogelaar aanwees.
Uit het onderzoek blijkt verder dat in 2006 ruim 242.000 kinderen in Nederland in een uitkeringsgezin leefden. Dat betekent dat er 4000 meer kinderen in armoede leefden dan in het jaar ervoor.
In de Schepenbuurt in Leeuwarden leven de meeste kinderen in een uitkeringsgezin. Overigens laat het rapport ook zien dat de algehele situatie van kinderen in ons land verbeterd is.”
Bron: RTL Nieuws

Dit is overgebleven van een kritisch persbericht, dat eerder ongecensureerd was te zien in het ochtendnieuws van donderdag 13 maart 2008. Hiermee was er een duidelijk voorbeeld te zien van de manier waarop berichtgeving, onder druk van het kabinet, gedurende de dag compleet wordt omgedraaid. Deze dag begon met een bericht in het RTL ochtendnieuws. In de samenvatting van het nieuws zagen we het volgende bericht:

‘De Rotterdamse wijk Schiemond is de meest kindonvriendelijke wijk van Nederland. Dit blijkt uit een rapport dat volgde na onderzoek in opdracht van Unicef, de organisatie van de Verenigde Naties, die zich inzet voor de belangen van kinderen. Opvallend is dat Schiemond geen ‘Vogelaar-wijk’ is. De meest kindvriendelijke wijk ligt in Sevenum, Limburg”. Ook werd er in hetzelfde bericht vermeld dat het aantal kinderen dat in armoede leeft is gestegen met 6.000, omdat er meer gezinnen afhankelijk zijn van een uitkering.

Dit bericht kon men in dezelfde opzet en bewoordingen terugvinden op de Teletekstpagina’s van RTL en de NOS.
Een keurig samengevat nieuwsbericht, dat in alle vroegte zeer duidelijk werd voorgelezen door de presentatrice van die morgen, Femke Wolthuis.

Helaas voor de regeringspartijen. Er is slecht nieuws door de redactie gedruppeld. Er zat iemand te slapen. Uiteraard is het niet in het belang van de regering dat er zoveel kritische geluiden in één nieuwsbericht zijn samengevat. Een internationale, gerespecteerde organisatie die bevestigt dat Nederlandse kinderen in armoede leven? In een wijk die door de regering niet eens prioriteit heeft gekregen? Dat wil de regering liever niet in het nieuws.

Gelukkig heeft de regering tegenwoordig zoveel invloed op de media, dat het aanpassen van dit bericht een koud kunstje is. Wat volgt is een demonstratie van ‘spin’; wanneer negatief nieuws niet meer achter te houden valt, moet dit nieuws een positieve draai krijgen. Hoe krijgt men onopvallend de angel uit dit pijnlijke nieuwsbericht? Snelheid is belangrijk. Eerst beperken we de verspreiding van het ongecensureerde bericht. Als eerste wordt ervoor gezorgd dat er een nieuwe samenvatting van dit bericht wordt opgesteld. Een positiever bericht. En snel, voordat het oorspronkelijke bericht de gehele dag op RTL-Z word herhaald. Ook moeten de berichten op Teletekst worden aangepast. Zo gezegd, zo gedaan.

Het aanpassen van een persbericht

Het wordt 09.00 in de morgen. Femke moet plaats maken voor haar collega’s van RTL-Z. En daar waar RTL-Z nagenoeg altijd het ochtendnieuws blijft herhalen, verdwijnt het oorspronkelijke bericht over Unicef en Vogelaar. Tenminste, het wordt ‘subtiel’ aangepast. Waarschijnlijk is na het uitkomen van het eerste bericht iemand wakker geworden in Den Haag. Even bellen met de redactie van de RTL groep. Dat nieuws kan best wat positiever. En graag niets meer over ’Vogelaar-wijken’. Die mislukking willen we niet dagelijks op televisie. O, en Unicef, dat klinkt wel erg serieus..Kunnen we dat niet iets ‘nuanceren’? Zo gezegd, zo gedaan.

RTL-Z start de uitzendingen. Triomfantelijk verteld de nieuwslezer dat de wijk Sevenum de meest kindvriendelijke wijk is van Nederland. "Dit blijkt uit een onderzoek van het Nederlandse Verwey-instituut.”
Ook op de rollende tekst aan de onderzijde van het scherm prijkt vol trots de kop:
“ Sevenum meest kindvriendelijke wijk”
Geen armoede, geen Unicef, geen Schiemond en vooral: geen woord over Vogelaar.
En dit bericht wordt de gehele dag herhaald op RTL-Z. Ook de toon in de teletekstberichten is wat ‘positiever en meer genuanceerd’.

De propaganda van 1 Vandaag

Uiteraard houdt de PR-man van het kabinet ook rekening met die Nederlanders die wel het oorspronkelijke bericht hebben gevolgd. De mensen die toch even het nieuws volgen voor ze de file in duiken. Ook met deze werkende mensen wordt rekening gehouden. Hiervoor heeft het kabinet een ander medium achter de hand: de actualiteitenrubriek van 1 Vandaag. Strategisch uitgezonden na het journaal, om de standpunten van het kabinet te verduidelijken. Zodra de hardwerkende Nederlander met zijn bal gehakt bezig is, vertellen de mensen van 1 Vandaag ons hoe we het nieuws moeten interpreteren.
Na overdag de angel uit het verhaal te hebben gehaald, word nu het grootste wapen ingezet: maximale ‘spin’. We draaien het verhaal 180 graden om. De vriendelijke man van 1 Vandaag verteld ons opeens wel, dat ‘een onderzoek’ heeft uitgewezen dat Schiemond de meest kindonvriendelijke wijk is in Nederland. Maar, vervolgt hij optimistisch, “is dat eigenlijk wel zo? ”.

De cameraploeg is in Schiemond. Een lerares vertelt dat het allemaal wel meevalt in Schiemond.
Drie schattige allochtone kinderen vertellen in opvallend goed Nederlands hoe leuk het is in Schiemond. Dat “alle activiteiten die worden georganiseerd zo leuk zijn “. Het meisje van circa 7 kijkt naar haar leraar, die haar buiten het beeld van de camera zit te coachen. Heeft ze het wel goed gezegd? Het zijn best moeilijke woorden..

En zo zien we hoe een kritisch persbericht in de loop van de dag wordt aangepast. Alle kritische punten worden geschrapt, de geloofwaardigheid van het onderzoek wordt in twijfel getrokken, de betrokken instanties gebagatelliseerd. Van kritische journalistiek naar een propagandafilmpje voor het kabinetsbeleid. Binnen een paar uur. En BIJNA niemand die het merkt.
Behalve wij…. © 2008 - 2009 Reasonable, gepubliceerd in Mens en Samenleving (Mijn kijk op...) op 15-03-2008, laatst gewijzigd op 15-03-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Reasonable is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Kabinet Balkenende 4: Het kabinet Balkenende 4 is op 14 februari 2007 een feit. Alle ministers zijn bekend en klaar om aan de slag te gaan. Samen met ChristenUnie en Partij van de Arbeid zal het Christen Dem…
• Unicef zorgt voor het welzijn van het kind: Unicef is opgericht na de Tweede wereldoorlog als organisatie die het welzijn van kinderen probeerd te verbeteren. Dit doen ze door vele grote internatale projecte…
• Spinnen, eng of fasinerend?: Bent u bang voor spinnen? Heeft u geen rust voordat het beest door iemand is vermorzeld? Verdiep u er dan in een spin wordt nooit meer wat hij was...
• De spinachtige in Nederland: Naar schatting 70.000 spinnen zijn er over de hele wereld beschreven. Ook in Nederland leven er een groot aantal. Vooral vanaf eind augustus en in de herfst kunt u vele spinnen e…
• Weersvoorspellingen uit de oude doos: Met zijn allen kijken en/of luisteren we dagelijks naar het weerbericht, om daarna steevast te geloven dat er zonder hoop geen mooi weer is. Maar hoe deden de mensen het…

Bronnen en/of referenties

• 1 Vandaag
• RTL- Z
• RTL 'Nieuws'