De Europese Unie als bedrijf: Europa B.V.?

Er is veel kritiek op het beleid van de Europese Unie en daarbij in het bijzonder de beperkte effectiviteit van deze organisatie. Zouden de burgers van Europa niet het best gediend zijn, wanneer zij werden bestuurd door een Europese Commissie die bestaat uit ervaren topmanagers van grote multinationals, gecontroleerd door een aandeelhoudersvergadering bestaande uit de nationale regeringen in plaats van een democratisch-gekozen Europa? Een politiek-filosofische kijk op het bestuur van Europa.

Europa B.V.?

“De burgers van Europa zouden het best gediend zijn wanneer zij werden bestuurd door een Europese Commissie die bestaat uit ervaren topmanagers van grote multinationals, gecontroleerd door een aandeelhoudersvergadering bestaande uit de nationale regeringen.” Allereerst geef ik de rol van de Europese Commissie binnen de Europese Unie weer om duidelijkheid te geven over de macht die het heeft in Europa. Voor de stelling is dit belangrijk, omdat een verandering in de leiding van de Europese Commissie hierin centraal staat. Vervolgens geef ik de verschillen en overeenkomsten weer tussen multinationals en de politiek, waarna ik de voordelen en nadelen van een Europese Commissie onder leiding van topmanagers weergeef. Uit deze kritische argumenten maak ik een afweging om vervolgens een conclusie te trekken.

De rol van de Europese Commissie en nationale regeringen

De huidige rol van de Europese Commissie wordt gezien als de ‘regering’ van de Europese Unie, omdat deze het uitvoerende orgaan van de EU is. De EC voert controles uit op de naleving van doorgevoerde wetgeving in EU-landen en voert maatregelen door na het overtreden of niet naleven van regels door EU-landen. Tevens is de EC woordvoerder van de Europese Unie met betrekking tot internationale handelsovereenkomsten.

Volgens de stelling zou de leiding van de Europese Commissie gewijzigd worden in een bestuur van topmanagers van grote multinationals die gecontroleerd wordt door een aandeelhoudersvergadering bestaande uit de nationale regeringen. Dit betekent dat de macht van de nationale regering beperkt wordt. In de huidige situatie kennen de Europese lidstaten afgevaardigden in de Europese Commissie, terwijl nu de rol zou worden beperkt tot een controlerende functie. In de aandeelhoudersvergadering zullen de topmanagers verantwoording afleggen over het gevoerde beleid aan de nationale regeringen. Er is geen ruimte voor de nationale regeringen voor directe invloed, enkel controle. Topmanagers bekleden enkel een uitvoerende functie.

Overeenkomsten en verschillen

Met de term ‘multinational’ wordt meestal een bedrijf bedoeld die zich in meerdere landen gevestigd heeft. Managers hiervan hebben dan ook een belangrijke taak en verantwoordelijkheid tegenover de vaak duizenden werknemers. Uit de vorige zin blijkt wel dat topmanagers overeenkomsten hebben met politici. Ook politici zijn verantwoordelijk voor talloze mensen en beslissingen die gemaakt worden kunnen een grote impact hebben op het leven van deze mensen.

Een groot verschil tussen topmanagers en politici zijn de doeleinden die beiden hebben. Topmanagers hebben als doeleinde winstmaximalisatie. Dit is een logisch motief, vanwege de hoge concurrentiestrijd binnen het bedrijfsleven, maar winst zou niet het enige motief moeten zijn. Echter, topmanagers zijn utilitaristen, dit is afkomstig van de theorie van het utilitarisme waarbij wordt gekeken naar nutsmaximalisatie (het doel heiligt de middelen). Topmanagers gaan echter niet uit van geluk, maar van winst. Er wordt enkel gestreefd naar een zo hoog mogelijke winst, maar er wordt geen rekening gehouden met de toekomstige economische situatie van werknemers bij een eventueel ontslag in het streven naar winst. Dit is een reden waarom topmanagers niet alleen van winst uit zouden moeten gaan. Kortom, topmanagers werken efficiënt, zwakke factoren worden verwijderd. Dit gaat echter ten koste van andere belangen waar de politiek dan weer als vangnet voor figureert (denk aan sociale zekerheid).

Politici hebben een ander doeleinde, namelijk concreet vermeldt: de kwaliteit van leven, en dat van de toekomstige generatie te maximaliseren. De Europese Unie benoemt haar doeleinde als: “de bevordering van de vrede, van haar waarden en van het welzijn van haar volkeren”. Als norm stelt de politiek het voorkomen van een lage efficiëntie en een hoge mate van bureaucratie. Kortom, politici hebben veel belangen om te behartigen om haar doeleinde te realiseren. Zo wordt er naast het economische aspect ook gekeken naar bijvoorbeeld het milieu, scholing, gezondheid, armoedebestrijding en bescherming van haar burgers. Een goed voorbeeld van de belangenbehartiging, naast winst/nutsmaximalisatie, is de Europese Commissie die streeft naar globalisatie met als speerpunt sociale gelijkheid. Dit houdt in dat er bijvoorbeeld op een vredige manier conflicten rondom migratie, klimaatsveranderingen en nucleaire profilering opgelost worden.

Kortom, er is een groot verschil tussen topmanagers en politici, namelijk de doeleinden en uitgangspunten. Ook hebben de politici in vergelijking met het bedrijfsleven een veel groter scala aan belangen te behartigen, wat zowel de verantwoordelijkheid als de bureaucratische omslachtigheid vergroot.

Voordelen en nadelen van topmanagers in politieke functies

Een groot voordeel van topmanagers in politieke functies is de hoge mate van efficiëntie. Binnen de politiek zou minder sprake moeten zijn van overmatige bureaucratie en er zou een strakke leiding moeten zijn die efficiënt en rigoureus handelt.
Topmanagers zullen, vanwege het winstmotief, er alles aan doen om zo efficiënt mogelijk te werken: zwakke factoren zullen verwijderd worden, sterke factoren behouden. Een werknemer die een lage arbeidsproductiviteit heeft, wordt ontslagen en vervangen door een sterke arbeidskracht. Er wordt efficiënter gewerkt, meer geproduceerd en de winst stijgt.

In de politiek zijn echter meer belangen te behartigen dan winstmaximalisatie, waardoor maximale efficiëntie dan ook niet altijd haalbaar is. Bij een bedrijf is de winst duidelijk te zien in de vorm van cijfers en investeringen, terwijl in de politiek constant een kosten-batenanalyse toegepast moet worden. In de politiek is niet altijd sprake van producten die gerelateerd kunnen worden aan geldeenheden. Culturele ontwikkelingen, denk maar aan het subsidiëren van theater, is moeilijk in (geld)eenheden om te zetten waardoor een duidelijk resultaat uitblijft. Er staat geen directe tegenprestatie tegenover, zoals financiële middelen in het bedrijfsleven. Dit heeft gevolgen voor de motivatie en efficiëntie onder (lagere) overheden, waardoor er nog veel sprake is van een hoge mate van bureaucratie. Tevens spelen er binnen de Europese Unie meerdere belangen een rol in vergelijking met een bedrijf. De verhouding tussen landen in vergelijking met bedrijven gaat ook om veiligheidsdoelen, geopolitieke strategieën en handelsbelangen. Door deze extra belangen in de politiek komt dit de efficiëntie niet ten goede.

Kortom, wanneer topmanagers in de Europese Commissie aan het roer staan, zal alleen het winstmotief nog gelden, net als bij een multinational. Dit zal de efficiëntie verhogen, wat de burger meer en sneller resultaat oplevert. Het blijkt dat topmanagers efficiënter te werk gaan, wat een voordeel is wanneer deze als leidinggevenden gaan functioneren binnen de Europese Commissie. Echter, topmanagers behartigen de belangen naast winstmaximalisatie niet, zoals het oplossen van sociale kwesties. Er zal door topmanagers geen rekening gehouden worden met zwakkere factoren onder de burgers. Concreet gezien levert steun voor de minderbedeelden en zwakkelingen in de maatschappij minder winst op dan investeren in de kansrijken. Denivellering en armoede kunnen het gevolg zijn. En dit is in strijd met de grondbeginselen van de Europese Unie die waarden als ‘eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten’ belangrijk vinden. De politiek is niet te vergelijken met het bedrijfsleven. In het bedrijfsleven behandelt men mensen als werknemers, een middel waarmee winst te behalen is. In de politiek daarentegen, worden mensen behandeld aan de hand van waarden en normen. Topmanagers zien mensen als middel en politici zien mensen als doel.

Het doel heiligt niet de middelen

Om tot een conclusie te komen met betrekking tot de huidige stelling is het noodzakelijk om na te gaan hoe de balans is tussen efficiëntie en belangenbehartiging. Wat is het belangrijkst voor de burgers? Een snelle, overzichtelijke en efficiëntie manier van politiek bedrijven op Europees niveau, met het risico dat verscheidene belangen (met name met betrekking tot zwakkere eenheden binnen de Europese politiek) niet behartigd zullen worden? Of een Europese Commissie die door middel van een trager bureaucratisch systeem meerdere belangen behartigt dan wanneer alleen gekeken wordt vanuit een winstmotief?

De nationale regeringen zullen als controlerend orgaan een beperkte hoeveelheid macht behouden na een doorvoering van topmanagers als bestuur in de Europese Commissie. Topmanagers en politici hebben beiden een verantwoordelijke taak ten opzichte van de betrokken mensen. Het verschil tussen de betrokken partijen is echter aanmerkelijk. Topmanagers gaan uit van efficiëntie en te weinig van belangenbehartiging in het algemeen, dit in tegenstelling tot politici. In het bedrijfsleven gaat men uit van winst en werknemer (als middel), terwijl in de politiek waarden en het individu (als doel) centraal staan. Kortom, wanneer topmanagers het bestuur van de Europese Commissie gaan vormen zal dit de burgers niet het beste dienen. De balans tussen efficiëntie en belangenbehartiging zou onder leiding van topmanagers scheef getrokken worden, wat ten kosten zal gaan van de Europese burgers. Ik ben het dan ook niet eens met de stelling.