Ethiek van de sensatiejournalistiek!

Op 31 augustus 1997 verongelukte prinses Diana in een Parijse tunnel, dit na een woeste achtervolging door paparazzi-fotografen. De Britten waren woest over een publicatie van een foto van de stervende prinses. Op de foto hangt haar hoofd opzij en een verpleger doet haar een zuurstofmasker op. De foto stond in het Italiaanse glossy tijdschrift Chi', waarvan wekelijks zo'n duizend exemplaren worden verkocht in Groot-Brittannië. Is publicatie van deze foto moreel te verantwoorden? Was het echt nodig om het nieuws te brengen op deze schokkende manier? Wat moet het zwaarst wegen: de privacybescherming van het slachtoffer en haar nabestaanden of de plicht om het publiek adequaat te informeren, zonder censuur!?

Moreel dilemma

Het is duidelijk dat we hier te maken hebben met een moreel dilemma, omdat het hierbij gaat om twee waarden die tegenover elkaar staan (Van Es, 2007), namelijk privacybescherming en persvrijheid/commercie. Door de publicatie is het publiek wel exact geïnformeerd over de gebeurtenis, maar de vraag is of deze wijze wel respectvol is ten opzichte van de overleden prinses en haar treurende nabestaanden.Het is de plicht van de media om de werkelijkheid zo getrouw mogelijk weer te geven, en daar horen dus ook schokkende gebeurtenissen en gruwelijke foto's bij (Van Es, 2007), zou je denken. Voorop moet in elk geval staan dat de feiten zo zorgvuldig mogelijk worden gemeld. Je zou dus kunnen zeggen dat kranten die de schokkende foto van prinses Diana niet publiceerden, de indruk wekten dat het wel meeviel met het ongeluk. Het glossy magazine deed wat zij behoorde te doen: het publiek heeft in beginsel het recht om juist geïnformeerd te worden. Een foto kan aan een bericht iets toevoegen of kan op zichzelf een functie hebben, namelijk mensen raken bijvoorbeeld.

De vraag bij dit dilemma is echter of de publicatie van de gewraakte foto wel functioneel is en of het belangrijkste doel van het magazine niet sensatie en een zo hoog mogelijk verkoopaantal is. Het is wel degelijk ethisch verantwoord om mensen te raken door een publicatie, maar om ze te shockeren? Het plaatsen van schokkende foto's bij nieuwsberichten is volgens algemene opinie alleen deugdelijk als hiermee voorkomen kan worden dat er opnieuw kwalijke zaken gebeuren, te denken valt aan humanitaire rampen. Ook moet de foto iets toevoegen aan het bericht of de zeggingskracht van de gebeurtenis vergroten om de publieke opinie te bereiken.

Natuurlijk is het zo dat Diana waarschijnlijk nog geleefd had, als de paparazzi haar niet hadden gestalked, echter het is de vraag of die boodschap al niet genoeg overkomt zonder plaatsing van de foto. Wordt het leed voor de nabestaanden ook niet alleen maar meer vergroot doordat ze constant worden geconfronteerd met de gebeurtenis en kan je lezers eigenlijk wel opzadelen met gruwelijke details zonder waarschuwing? Het dagblad Trouw hanteert een aantal vuistregels voor het al dan niet plaatsen van gruwelijke foto's. Argumenten om te plaatsen zijn bijvoorbeeld als het gaat om een conflict waarvan bekend is dat het groot is en veel slachtoffers eist, als het beeld iets toevoegt aan wat al bekend was en als het slachtoffer in beeld komt op een respectvolle manier. Verder is belangrijk dat men weet in welke context de foto gemaakt is.

Mijn mening

Zelf beschouw ik plaatsing van de foto als onethisch. Duidelijk is dat de redenen van plaatsing niet te maken hebben met het informeren van het publiek, maar om ze veel mogelijk tijdschriften te verkopen. De hoofdredacteur schermt zelf met zijn exclusiviteit. Hiermee toont het blad geen respect voor Diana en haar naasten en is hier duidelijk sprake van lijkenpikkerij, Diana's dood is Brindani's brood. Het is weliswaar de verantwoordelijkheid van het blad om de lezer te informeren over de gebeurtenis, maar niet ten koste van iemand's privacybescherming. De dood van een mens mag naar mijn mening nooit worden gebruikt als middel om geld te verdienen. Dit is respectloos en onmenselijk en zeker is dat Brindani zelf ook nooit zo behandeld zou willen worden. Bovendien gaat het hierbij niet om een gebeurtenis waarbij een groot conflict aan de basis ligt en waarbij sprake is van veel slachtoffers. De foto raakt het publiek bovendien ook niet, maar shockeert alleen maar. Als dit soort foto's ethisch zouden zijn, zou je haast kunnen zeggen dat het ethisch is om iemand stelselmatig te achtervolgen, in de hoop op een scoop, tot de dood aan toe. In het geval van Diana niet zo heel ver verwijderd van de waarheid.