26 Hindernissen slaan Afrikaanse boeren murw

Vier jaar geleden kwam de United Nations Millenium Taskforce on Hunger met een actieplan om de honger in de wereld vóór 2015 te halveren. Het aantal hongerenden is echter alleen maar toegenomen, tot liefst 963 miljoen mensen vorig jaar! Deels doordat de rijke landen zich niet aan de afspraak hielden, ze hebben niet voldoende geld uitgetrokken voor hongerbestrijding, deels door de betuttelende benadering van westerse organisaties ten aanzien van de Afrikaanse keuterboertjes.

Fantastisch

De Nederlandse bijdrage lag op het gebied van de schoolvoeding. Het idee was om 500.000 kinderen elke dag op school te eten te geven wat de lokale boeren verbouwden. Op papier in al zijn eenvoud een fantastisch plan. Zo zou je in één klap niet alleen de honger en de armoede bestrijden maar bovendien de kinderen naar school halen. Fantastisch inderdaad, want slecht doordacht. Het plan mislukte. Enerzijds door politieke inmenging en corruptie, anderzijds door het onvermogen van de boeren om op planmatige wijze voor een nauwkeurig omschreven markt te produceren met winstoogmerk.

Obstakels

Tweederde van de Afrikaanse bevolking woont op het platteland en is afhankelijk van landbouw. De 1.200 keuterboertjes in Ghana verbouwen nauwelijks genoeg om in hun eigen onderhoud te voorzien. Waarom lukt het hen maar niet te ontsnappen aan de armoede? Waarom blijft de ontwikkeling van boertje-voor-eigen-consumptie tot kleinschalige landbouwondernemer uit? Een greep uit 26 belemmeringen die de Universiteit van Wageningen constateerde:

• De grond is uitgeput, de bevolking groeit (door betere medische zorg) en het klimaat verandert.
• Door gebrek aan productie, kunnen ze niet investeren in goed zaad en kunstmest.
• Door ontbrekende informatie over weersomstandigheden en afzetmarkt is planning onmogelijk.
• Bij gebrek aan wegen en transportmiddelen krijgen ze hun gewassen niet op de markt.
• De boeren kunnen niet rekenen, hebben geen idee van kosten en baten.
• Ze zijn niet georganiseerd en vormen geen tegenwicht voor overheid en tussenhandel.
• Door slechte ervaringen zijn ze, ook onderling, wantrouwig.
• Wat ze bezitten kan altijd worden afgepakt.
• Generaties lang leven met honger maakt hen risicomijdend en berustend.

Voedselcrisis

Het is duidelijk dat de obstakels zo groot en talrijk zijn, dat de boertjes ze onmogelijk op eigen houtje kunnen overwinnen. De schandelijke verwaarlozing van de landbouw in de derde wereld heeft mede de huidige wereldwijde voedselcrisis veroorzaakt. Het is een mondiaal probleem geworden. De Europese Unie heeft nu 1 miljard euro uitgetrokken voor een groene revolutie. Het lijkt het zoveelste edele plan... heeft men dan niets geleerd? Geld lost niet alle problemen op. Veel goedbedoelde initiatieven gaan uit van een topdown benadering, met veel nadruk op kapitaalinjecties en technische ingrepen ter verhoging van de productiviteit. Men gaat geheel voorbij aan de boeren zelf, aan hoe zij denken, aan de problemen waarmee zij kampen. Ook deze aanpak is gedoemd te falen.

Eigenbelang

Hoe moet het dan wel? Werk aan de belemmeringen en help de boeren ze op te heffen. Verbeter bijvoorbeeld de infrastructuur en de veiligheid. Geef hen de kans een machtsfactor (vakbond) te worden. En laat, met veel geduld, het initiatief aan hen. Dat is hulp waar de keuterboertjes iets aan hebben, waarmee je hen uit het slop trekt en hun leven, en dat van hun mede plattelandsbewoners, op lange termijn verbetert. De positieve effecten sijpelen uiteindelijk door naar de eerste wereld, want alles hangt met elkaar samen. Het is dus ook in ons eigen belang.

Meer over ontwikkelingshulp in de special.