Het politieke landschap in Nederland (21/05/09)

Wekelijks zijn er peilingen over de zetelverdeling in de Tweede Kamer. De verschillen tussen de verschilende peilingen zijn (soms) groot. Maar wat zouden de gevolgen zijn indien de uitkomst van een peiling de uitslag van verkiezingen zou zijn? Met welke partijen zou er dan een regering gevormd kunnen worden?

Resultaten peiling 21 mei 2009

Op basis van deze peiling (politieke barometer) zouden er elf partijen in de Tweede Kamer worden gekozen. Daarvan is de CDA het grootst (34), gevolgd door de PvdA (28) en de PVV (24). Gezamenlijk hebben deze drie partijen een meerderheid (86) van het aantal zetels. Maar of ze ook een regering kunnen vormen dat betwijfel ik.

Om eens op een andere manier naar de stemverdeling te kijken heb ik de links-rechts schaal bedacht. Daarin is het CDA (regeert nu eenmaal nagenoeg altijd mee) het centrum.
De andere partijen heb ik links of rechts daarvan ingedeeld.

Dus de SP staat aan de linkerkant het verst van het CDA en de PVV aan de rechterkant.

Hieruit wordt in elk geval duidelijk dat noch aan de linkerkant, noch aan de rechterkant zonder het CDA een meerderheidsregering gevormd zal kunnen worden! Links van het CDA zijn er 73 zetels verzameld en rechts van het CDA 43.
Wat zijn er dan zoal wel als coalities mogelijk?

Een centrum linkse coalitie
In deze coalitie werkt de CDA samen met een aantal partijen ter linker zijde. Dat kan met de twee grootste partijen links van het CDA (PvdA en SP). Het aantal zetels dat deze coalitie ondersteunt is 76. Een krappe meerderheid en ook een coalitie met een nogal uiteenlopend gedachtengoed. Ik verwacht niet dat het CDA in een dergelijke coalitie zal stappen.

Een centrum coalitie
Bij deze coalitie regeert het CDA tezamen met een partij aan de linkerkant en een partij aan de rechterkant.
Nemen we hiervoor de drie grootste partijen die het dichtst in het centrum liggen (CDA, VVD en PvdA) dan komen we uit op 78 zetels. Een krappe meerderheid en een vrij lastige coalitie. Ik verwacht niet dat de PvdA en de VVD aan een dergelijke coalitie (te groot risico voor de PvdA dat kiezers over zullen stappen naar andere "linkse" partijen, ook voor de VVD is het risico dat mensen -in dit geval naar de PVV- over zullen stappen groot) zullen meewerken.

Een centrum rechtse coalitie
Bij deze coalitie regeert het CDA tezamen met een aantal partijen ter rechter zijde. Een meerderheid kan niet met drie partijen (CDA, VVD en PVV komen slechts tot 74 zetels) niet worden behaald. Samen met SGP en TON zijn er op dit moment 77 zetels behaald. Een centrum rechtse coalitie is dus nauwelijks mogelijk.

Een brede coalitie
Ik denk hierbij aan een coalitie van het CDA en twee grote partijen ter rechterkant (VVD en PVV) en twee grote partijen ter linkerkant (PvdA en SP). Een dergelijke coalitie kan op een steun van 116 (een ruime meerderheid dus) rekenen. Ik verwacht echter niet dat deze partijen tot een werkzame coalitie kunnen komen.

Een zaken kabinet
Eigenlijk is dit de enige oplossing bij een dergelijke zetelverdeling. Een dergelijk kabinet regeert niet op basis van een regeerakkoord maar op basis van een per onderwerp te behalen meerderheid. Het gebeurt overigens zeer zelden dat een kabinet op die manier tot stand komt. Ik denk dat de meeste politieke partijen het niet aandurven om op een dergelijke manier te gaan regeren. Het zou overigens wel het dualisme (zie ook: dualisme in de (gemeente) politiek.) bevorderen. Maar of men in Nederland al zover is betwijfel ik.

Hoe nu verder?
Om eerlijk te zijn weet ik het niet, persoonlijk zal ik nooit op de PVV stemmen. Ik kan me namelijk niet voorstellen dat deze partij (voor zover je van een partij kunt spreken) op enige manier een positieve bijdrage aan de toekomst van Nederland kan leveren. Wellicht moeten de CDA-stemmers proberen om een echte keuze (zijn ze voor een meer links of voor een meer rechts beleid) te maken, zodat er of een linkse of een rechtse meerderheid (zonder het CDA) gevormd kan worden.
Het wordt tijd dat Nederland eindelijk eens kiest, naar mijn mening is stemmen op het CDA geen kiezen maar gokken. Je moet maar afwachten of er een linkse of een rechtse coalitie uit komt.

Update in verband met uitslag peiling 05/06/09

Sinds de vorige peiling zijn er geen grote verschuivingen opgetreden.

 
Update in verband met uitslag peiling 18/06/09

Hoewel de vorige peiling kort na de Europese verkiezingen werd gehouden was de invloed daarvan nog niet erg merkbaar. In de huidige peiling lijken deze effecten wat beter zichtbaar. Opvallend is de daling van het CDA. Van de twee zetels die deze partij verliest gaat er een naar rechts en een naar links. Het centrum wordt dus zwakkere en daarmee wordt de coalitievorming ook lastiger. Aan de rechterkant is de PVV de grote winnaar, aan de linkerkant de PvdA de grote verliezer. Een werkbare coalitie lijkt op basis van deze peiling nauwelijks mogelijk.

Het is even een tijdje stil geweest maar zo vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen heb ik toch maar weer eens gekeken hoe de zaken er nu voor staan

De laatste keer dat ik deze vergelijking gemaakt heb was op 12/09. Wat opvalt is dat er in die tijd een kleine verschuiving van links naar rechts heeft plaatsgevonden en dat de centrumpartij (het CDA) verliest ten gunste van de rechterflank. Een coalitie met drie partijen (CDA, VVD en PVV) wordt hierdoor, hoewel het met een krappe meerderheid genoegen moet nemen, denkbaar. Al met al zal het ook met deze verhoudingen lastig blijven om een stabiele coalitie te formeren.

Een dag voor de val van het kabinet zag de peiling er zo uit

De wijzigingen ten opzichte van 14 dagen geleden zijn niet erg groot, "rechts" is 3 zetels verlogen, "links" heeft er 4 gewonnen en het CDA heeft er dus ook 1 verloren. Een coalitie zonder CDA is op grond van deze peiling onwaarschijnlijk, een kabinet met CDA en PvdA is dit op grond van de breuk eveneens. Dat betekent in feite dat een coalitie altijd uit meer dan 3 partijen zal moeten bestaan en dus per definitie een niet stabiele eenheid op zal leveren. Als ik het goed zie dan zijn er slechts twee opties met 4 partijen (CDA, PVV, VVD en GroenLinks of de SP met in totaal 84 of 85 zetels) of (CDA, PVV, VVD en D66 met in totaal 91 zetels). Op basis van deze peiling zal het dus niet eenvoudig zijn om tot een coalite te komen.

Job Cohen komt in de plaats van Wouter Bos

De PvdA komt terug in de peilingen. Sinds de vorige peiling is er het nodige gebeurd. Diverse politici hebben aangegeven dat zij niet meer terugkomen na de verkiezingen en dat lijkt vooral voor de PvdA goed uit te pakken. Ten opzichte van de eerste peiling waarmee ik dit artikel begon betekent het vooral een verlies voor het CDA en voor de SP. Het verlies van het CDA (het politieke midden) houdt ook in dat de extremen (polarisatie) groter worden en dat een coalitie over rechts (CDA en alle rechtse partijen) geen meerderheid meer behaalt.

De verrechtsing van de politiek zet verder door

Nu de verkiezingen naderen wordt het tijd om in de vergelijkingen ook de huidige zetelverdeling te betrekken. Het beeld dat deze vergelijking opropet is van een sterk vervallend midden (het CDA gaat van 41 naar 29 zetels) en een opkomende rechterkant (gezamenlijk krijgen VVD en PVV er maar liefts 17 zetels bij). De "linkse" partijen gaan van 50,7% naar 47,3%; het CDA gaat van 27,3% naar 19,3% en de "rechtse" partijen stijgen van 22% naar 33,3%. Gevolg is wel dat ondanks een sterk verleis van het CDA de macht van deze partij toeneemt. Immers zowel aan de linker kant als aan de rechterkant is een meerderheid mogelijk en dus is regeringsdeelname van het CDA vrijwel zeker. Overigens rijst de vraag of de PVV nu eigenlijk wel een "rechtse" partij is. Op een aantal punten (o.a. AOW-leeftijd, ontslagrecht) ligt deze partij dichter bij uiterst links dan bij de andere rechtse partijen en zelfs de meeste linkse partijen zijn op deze punten rechtser dan de PVV. De vraag is dan ook in hoeverre het voor de PVV mogelijk zal zijn om zoveel van haar programma in te leveren dat deelname aan een regering mogelijk wordt.

Wat zijn op dit moment de opties?

Met nog slechts een week te gaan wordt het er niet duidelijker op, de versterking van rechts zet weliswaar door, maar dat gaat vooral ten kosten van het CDA. Uitgaande van een coalitie van maximaal vier partijen blijven er vijf mogelijke combinaties over. De grote coalitie (VVD, PvdA en CDA), de door Balkenende gewenste coalitie (VVD, CDA, GroenLinks en D66). De combinatie die Wilders het liefst ziet regeren (VVD, CDA en PVV), een brede coalitie (PvdA, CDA, PVV en D66) en Paars (VVD, PvdA en D66).

Welk van deze opties is politiek gezien haalbaar?

De grote coalitie (VVD, PvdA en CDA): De tegenstellingen tussen VVD en PvdA worden door beiden er groot genoemd (dat was overigens ook het geval tijdens de vorige verkiezingen). Daarnaast past het standpunt van de PvdA ten aanzien van de hypotheekrente niet bij de uitspraken van zowel Rutte als Balkenende. De verschillen op economisch vlak zijn erg groot. Het is niet onmogelijk maar het zal wel lastig zijn. De combinatie van VVD, CDA, D66 en GroenLinks zal ook niet eenvoudig te realiseren zijn. Hoewel dit tijdens de campagne niet zo zeer naar voren komt zijn de verschillen op economisch gebied tussen enerzijds de VVD en anderzijds GroenLinks en D66 erg groot. Ook hier kan de hypotheekrente een breekpunt zijn. Verder lijkt het onwaarschijnlijk dat de twee kleinere linkse partijen in een dergelijke combinatie zullen meegaan, de kans dat ze daadwerkelijk van invloed zullen zijn op het beleid lijkt gering met als gevolg een sterke achteruitgang tijdens de eerstevolgende verkiezingen. Een coalitie tussen VVD, CDA en PVV dan? Ook hier de nodige problemen, over de hypotheekrente zijn ze het eens maar verder? Economisch ligt de PVV net zo ver van de VVD als de SP, bovendien wat valt er voor Wilders te winnen? Regeren met de VVD leidt alleen maar tot verloop naar de VVD, die partij heeft immers op cultureel/nationaal gebied vergelijkbaare standpunten? Tot slot Paars, hiervoor geldt hetzelde als voor de grote coalitie, grote afstand tussen VVD en PvdA, verschil van mening over hypotheekrente en op economisch gebied. Wel geeft deze coalitie een wat evenwichtigere afspiegeling van de stemverhoudingen.
Al met al zal het geen eenvoudige opgaaf zijn om een stabiele regering te vormen en zal het veel tijd gaan kosten.

Is Nederland nu links of rechts?
Duidelijk is dat Nederland nu rechtser is dan bij de vorige kamerverkiezingen, maar de verschillen zijn niet zo groot. Bij de vorige kamerverkiezingen had "links" 76 zetels en werden er 33 zetels door "rechts" bezet. In de laatste peiling heeft "links" er 6 minder en heeft "rechts" er 23 meer. Dat is een forse toename,maar ik denk dat dit opties bedrog is. Ik vraag mij af of de PVV wel zo rechts is. Natuurlijk de standpunten op het gebied van immigratie zijn duidelijk rechts. Echter op tal van andere vlakken liggen de standpunten dichter bij de SP dan bij de VVD. Het antwoord op de eerder gestelde vraag is dan ook genuanceerd. Op het gebied van immigratie en veiligheid is de PVV rechts (zelfs uiterst rechts) maar op het gebied van de AOW en de economie is de PVV uiterst links. Ik durf dus de stelling aan dat de verrechtsing meevalt.

De dag voor de verkiezingen!

De laatste peiling voordat wij er echt iets over mogen zeggen. Niet veel verschuivingen wel een vermindering van de verschillen bij de koplopers. Vergeleken met de huidige zetelverdeling in de kamer is er sprake van een verdere polarisatie. Dat blijkt vooral uit het verlies van het CDA, dat vooral bij de parijen aan de rechterkant terecht komt. Met de peiling van vandaag zijn de mogelijkheden om een kabinet te formeren wel kleiner geworden. Voor een kabinet van VVD, CDA en PVV haalt geen meerderheid meer en ook Paars komt niet aan de 76 zetels. Er is nog maar een kabinet met drie partijen mogelijk en dat is een combinatie van VVD, PvdA en CDA. Het lijkt er op dat de drie grootste drie partijen tot elkaar verdeeld zullen worden. De grote vraag is echter wat de zwevende kiezer gaat doen en wie er morgen uiteindelijk als voorman van de grootste partij zal blijken te zijn.

Het midden is weggevaagd

Vanaf nu is de politiek in Nederland veranderd, het politieke midden (CDA) is bijna gehalveerd. Deze zetels zijn geheel naar de rechterflank verhuist en daar bovenop zijn er ook nog vier zetels van links naar rechts verschoven. Nog steeds hebben de partijen aan de linkerkand van het midden meer zetels (72 tegen 57) dan de partijen aan de rechterkant. Het lijkt er op dat (een deel van) de rechterkant van het CDA nu daadwerkelijk ook voor een partij aan de rechterkant heeft gekozen. Wat de gevolgen van deze verschuivingen zijn dat moeten wij nog even afwachten, maar spannend is het wel! Het voorgaande schreef ik tijdens de uitslagen avond. Inmiddels is de uitslag (nagenoeg) bekend en dt geeft het volgende resultaat:

Ik vind het nogal wat! Bijna 16% stemt op de PVV (een partij met, in mijn ogen, op z'n minst racistische trekjes. Maar goed het volk heeft gestemd Mark Rutte is nu aan zet. Hij is als eerste geroepen om een coalitie te vormen. Dat wordt niet een voudig, er zijn niet zoveel (serieuze opties) en dan zijn ze ook nog eens heel lastig. De minste problemen (en enige stabiliteit) geeft wellicht de coalitie VVD/PvdA/CDA, maar de vraag is of het CDA dat (na deze enorme nederlaag) wel ziet zitten. Vervolgens is er de mogelijkheid van VVD/Pvda/D66/GroenLinks. Hier zal de opstelling van de VVD ten opzichte van de hypotheekrente wellicht een struikelblok zijn, maar ook de mate waarop bezuinigid wordt is een probleem. Tot slot de optie VVD/PVV/CDA (al dan niet met de SGP). De hypotheekrente is hier geen probleem. Wel het standpunt van de PVV met betrekking tot de AOW. Ook zijn er op Sociaal/Economisch gebied grote verschillen in de uitgangspunten. Maar wellicht is de PVV beeid om heel veel water in de wijn te doen als de coalitiepartners hun beleid ten aanzien van moslims willen accepteren.

Voor mij persoonlijk is deze uitslag het einde van het Nederland wat ik gewend was. Een einde aan de solidariteit en een einde aan de tolerantie. Ik hoop dat de komende jaren de twedeling in de maatschappij (op tal van fronten) nog enigszins binnen de perken zal blijven zodat er geen problemen zullen ontstaan.

Het laatste nieuws (10/06/2010; 12.00 uur)
De PVV doet nu al water in de wijn, de AOW-leeftijd is geen breekpunt meer! Dat maakt de kans op een kabinet van VVD/PVV?CDA groter.