Een Israëlische (kern)aanval op Iran?

Als Israël besluit op eigen houtje Iran aan te vallen om het nucleaire programma van dat land te stoppen of op zijn minst te vertragen, is het niet ondenkbaar dat het tactische kernwapens zal inzetten, omdat conventionele luchtaanvallen te veel risico’s en onzekerheden met zich meebrengen. Een Amerikaanse denktank inventariseerde de verschillende opties. Het Center for Strategic and International Studies (CSIS) in Washington publiceerde in maart 2009, en ook weer in 2010, een rapport van gelouterde Midden-Oosten deskundigen dat aangeeft dat het niet ondenkbaar is dat Israël tactische kernwapens zal inzetten om Irans nucleaire activiteiten te stoppen. Het is onmogelijk vast te stellen of het rapport van Anthony Cordesman en Abdullah Toukan uit 2009, Study on a Possible Israeli Strike on Iran’s Nuclear Development Facilities, een rol speelt in het uitoefenen van druk op Iran om zich coöperatiever op te stellen op het gebied van zijn nucleaire programma. En het is al helemaal onmogelijk vast te stellen of Israël daadwerkelijk met de gedachte speelt tactische kernwapens in te zetten. Feit is wel dat Israël het enige land in het Midden-Oosten is dat over kernwapens beschikt (men schat tussen de 200 en 400), hoewel het dat zelf nooit heeft toegegeven.

In theorie is het mogelijk dat Israël met conventionele middelen Irans diep onder de grond liggende nucleaire complexen uitschakelt. Maar de auteurs, beiden verbonden aan het CSIS, voegen hier wel aan toe dat een dergelijke operatie uiterst complex zal zijn om uit te voeren, heel gevaarlijk zal zijn en geen garanties biedt op het behalen van het gewenste resultaat: een kernwapenloos Iran en daarmee stabiliteit in het Midden-Oosten.

Gezien de onwaarschijnlijkheid van een Israëlische conventionele aanval op Iran is het volgens Cordesman en Toukan niet uit te sluiten dat Israël, om zijn doel toch te bereiken, wel eens gebruik zal kunnen maken van tactische kernwapens.


De vraag blijft natuurlijk: gaat Israël over tot de aanval, zoekt het (stilzwijgende) toestemming van Amerika of handelt het op eigen initiatief? In dit artikel wordt alleen gekeken naar de vraag hóe een aanval mogelijk plaatsvindt na een besluit daartoe.

Een conventionele aanval met vliegtuigen?

Een door de Israëlische luchtmacht uitgevoerde conventionele aanval op Irans nucleaire installaties is mogelijk. De meest waarschijnlijke route die de Israëlische vliegtuigen zouden moeten volgen, is langs de Syrisch-Turkse grens – de route die Israëls vliegtuigen deels ook in 2007 volgden om de Syrische reactor in aanbouw aan te vallen! – vervolgens een klein stuk over Irak om vandaar het Iraanse luchtruim te penetreren. Een meer centrale route over Syrië en Irak of een zuidelijke route over Saoedi Arabië en Irak worden minder waarschijnlijk geacht.

Toch lijkt een dergelijke aanval niet voor de hand te liggen. Israël beschikt hiervoor niet over de meest geschikte vliegtuigen. Het heeft geen zware bommenwerpers, zoals de Amerikaanse B-2 stealth en B-52, die bovendien een veel grotere actieradius hebben dan de Israëlische F-15 en F-16 gevechtsbommenwerpers. Voor een actie met deze toestellen is het noodzakelijk een aantal maal in de lucht bij te tanken. Hiervoor zijn speciale tankervliegtuigen nodig en het tanken maakt de hele operatie nog een stuk gecompliceerder.

Voorts beschikt Israël slechts over een zeer beperkt arsenaal ‘bunker busters’, bommen die tot 20-30 meter in de grond kunnen doordringen voordat zij hun explosieve geweld ontplooien. Behalve het grotere bereik dan Israëls F-15s en F-16s heeft de verbeterde versie van de Amerikaanse B-2 GPS-geleide 5.300 ponds bommen. En de stealth-technologie maakt het toestel veel minder kwetsbaar voor Irans luchtverdedigingssystemen dan de Israëlische toestellen. Voor Cordesman en Toukan is Amerika dan ook het enige land dat een succesvolle militaire missie tegen Iran zou kunnen uitvoeren. Maar ook dan is succes niet verzekerd.

Voor Israël zou de operatie, met de beschikbare middelen, te ingewikkeld en risicovol zijn en, zelfs als de actie operationeel zou slagen, is de kans op een alomvattend succes beperkt. Irans atoomprogramma zou hooguit een jaar in de tijd worden teruggeworpen. Een aanval op Irans nucleaire installaties is dan ook niet te vergelijken met die op de door Frankrijk gebouwde Osirak-reactor in Irak (1981) en de aanval op de met Noord-Koreaanse hulp in aanbouw zijnde reactor in Syrië (2007). Beide aanvallen waren gericht op een enkel doelwit dat nauwelijks werd beschermd door luchtverdedigingsinstallaties, twee factoren die in de Iraanse situatie radicaal anders zijn.

Een aanval met ballistische raketten?

Behalve dat Israël vanuit tactische overwegingen niet toegeeft – noch ontkent – dat het beschikt over kernwapens, doet het geen uitspraken over zijn arsenaal aan Jericho ballistische raketten. Van de Jericho III wordt aangenomen dat deze in staat is diep in de grond doordringende kernkoppen te vervoeren. Deze raketten staan opgesteld in zwaar versterkte raketsilo’s. Men vermoedt dat Israël zijn strategische wapens bewaart in Tirosh (ten zuiden van Tel Aviv) en zijn tactische in Eilabun in het noorden van het land.

De Jericho-raketten zijn gebaseerd op een Frans ontwerp. De Jericho III is een intercontinentale, ballistische raket met een geschat bereik van tussen de 4.800 en 7.000 kilometer; dus het hele Midden-Oosten ligt binnen zijn bereik. Men neemt aan dat de raket één kernkop van 750 kilo kan vervoeren of 2 à 3 kleinere kernkoppen (die in één houder worden gelanceerd, maar die voor terugkeer in de atmosfeer ieder naar hun eigen doel kunnen worden geleid).

Als Israël ervoor kiest een nucleaire aanval op Iran uit te voeren, ligt het voor de hand dat deze met Jericho’s wordt uitgevoerd. De voordelen boven een aanval met vliegtuigen zijn dat er geen Israëlische slachtoffers vallen, iets wat zeker zou gebeuren wanneer de luchtmacht te maken krijgt met de zwaar verdedigde Iraanse nucleaire installaties. Bovendien lijdt het geen verliezen van kostbare aanvalsvliegtuigen.

Een verder nadeel van een aanval met vliegtuigen is dat de toestellen weinig tijd zullen hebben om de verschillende doelen te bestoken. Gezien de niet te onderschatten Iraanse luchtverdediging heeft Israël, of welk land dan ook, geen vrij spel in het Iraanse luchtruim. En de hoeveelheid explosieve kracht die door vliegtuigen kan worden afgeworpen, is minder dan die van een tactisch kernwapen.

Algemeen wordt aangenomen dat de “ernstig te beschadigen of te verwoesten” nucleaire installaties zich bevinden in en nabij Isfahan (nucleair onderzoekscentrum), Natanz (installatie voor verrijking van uranium) en Arak (fabriek voor zwaar water). Als deze doelen worden uitgeschakeld, zal Irans nucleaire programma enkele jaren in de tijd zijn teruggeworpen.

Een aanval met Jericho-raketten kan voorts worden ondersteund met kruisraketten voorzien van een kernlading. Israël beschikt immers over drie onderzeeërs (in Duitsland gebouwd en van de Dolphin-klasse) die vanuit de Arabische Zee dergelijke raketten kunnen afvuren.

‘Fall-out’ van een eventuele Israëlische aanval

Het grote gevaar van een raketaanval op Iran bestaat natuurlijk uit Iraanse vergeldingsaanvallen op Israël, bijvoorbeeld met de Shebab-3 (een ballistische raket voor de middellange afstand). Iran beweert daar enkele honderden van te hebben. Ook zou het land zijn lokale bondgenoten Hizbollah en Hamas kunnen activeren.

Ook al zijn veel Arabische landen in de regio geen grote vriend van het Iraanse regiem, een Israëlische aanval op Iran zullen zij niet toejuichen. Zij delen Israëls argumentatie niet dat Iran een existentiële bedreiging vormt voor Israël en ook een bedreiging is voor de vrede in de hele regio. Israël is immers het enige land dat over kernwapens beschikt, over de raketten om die wapens te gebruiken en het houdt nog steeds Arabisch grondgebied bezet (niet alleen de Westoever en Gaza maar ook een groot deel van de Syrische Golan-hoogvlakte). Het is maar zeer de vraag of de heersende Arabische regiems in geval van een Israëlische aanval op Iran hun bevolkingen rustig kunnen of willen houden, iets wat zij in het verleden wel deden.

De Amerikanen hebben Israël er bij herhaling voor gewaarschuwd geen eenzijdige, preventieve aanval op Iran uit te voeren. Dat is ook een van de redenen waarom Amerika Israël niet alle typen vliegtuigen en bommen heeft geleverd waarmee het een conventionele luchtaanval op Irans nucleaire installaties zou kunnen uitvoeren. Amerika wil niet door Israël in een oorlog worden meegezogen, waarvan de uitkomst onvoorspelbaar is – het heeft al de handen vol aan Irak en Afghanistan. Bovendien, naarmate Iran zich meer bedreigd voelt of zelfs al aangevallen is, zal het juist alles op alles zetten om Israëlische (en Amerikaanse) agressie te kunnen afweren.

De nieuwe strategie van president Obama, die hij 6 april 2010 ontvouwde, heeft het aantal potentiële omstandigheden waaronder Amerika nucleaire wapens kan inzetten, sterk beperkt. Maar de inzet tegen wat het noemt ‘schurkenstaten’, zoals Iran, is nog steeds mogelijk. Hoewel dit geen groen licht is voor Israël, bestaat het gevaar dat de onverantwoordelijke Israëlische premier Netanyahu – die, evenals zijn minister van buitenlandse zaken, Avigdor Lieberman, er niet om bekend staat vrede na te streven – hier toch een rechtvaardiging in ziet voor een Israëlische nucleaire aanval op een gezamenlijke vijand.