Standpunten Geert Wilders (PVV) criminaliteit zijn slecht

Standpunten Geert Wilders (PVV) 2010 m.b.t. criminaliteit zijn ineffectief en schadelijk. Van Vuren, generaal-majoor b.d., ging op 8-9-2010 bij het programma Pauw & Witteman in debat met PVDA-politica Albayrak rond de vraag: 'Wie wakkert de angst voor Geert Wilders aan?' Jaagt Geert Wilders van de PVV nu angst aan of zijn het juist de politici die waarschuwen voor Wilders? Van Vuren zei onder andere dat de gewone man andere problemen aan zijn hoofd heeft dan 'het geleuter over de rechtsstaat'.

Standpunten Geert Wilders (PVV) 2010-2015 m.b.t. criminaliteit zijn ineffectief en schadelijk

• 'Wat leuter je nou over de rechtsstaat die in gevaar komt?'
• De rechtsstaat waarborgt de vrijheid van burgers
• Henk en Ingrid komen van een koude kermis thuis
• Gevangenisstraf kent voordelen, maar ook nadelen
• 'Niet werken, maar zitten' werkt niet
• Afschaffen tbs: jaarlijks honderden potentiele verkrachters en geweldplegers meer op straat
• Minder reclassering, meer recidive
• Met de plannen van Geert Wilders is er beslist meer 'blauw op straat' nodig

'Wat leuter je nou over de rechtsstaat die in gevaar komt?'

Adriaan van Vuren, generaal-majoor buiten dienst, ging op 8 september 2010 bij het programma Pauw & Witteman in debat met PVDA-politica Nebahat Albayrak rond de vraag: 'Wie wakkert de angst voor Geert Wilders aan?' Jaagt Geert Wilders van de PVV nu angst aan of zijn het juist de politici die waarschuwen voor Wilders? De generaal-majoor b.d. zei onder andere het volgende:

• "De gewone man heeft hele andere dingen aan zijn hoofd wat betreft de multiculturele samenleving. Aan autoruitjes die worden ingetikt. Die heeft last van buitengewoon lastige jeugd op straat, vooral allochtone jeugd. The list goes on and on. Er is dus van alles aan de hand in de maatschappij wat de mensen direct ervaren en die denken: 'Wat leuter je nou over de rechtsstaat die in gevaar komt, over het aanzien in de wereld. Ik heb wel andere problemen.' En door dit zo neer te zetten krijg je dat de verwijdering tussen de elite, de Haagse vierkante kilometer, en de man in de straat alleen maar toeneemt."

De rechtsstaat waarborgt de vrijheid van burgers

De man in de straat wordt door het geleuter van de elite over Wilders die een gevaar zou zijn voor de rechtsstaat in de handen van Wilders gedreven, die tenminste wel oplossingen biedt voor de reële problemen waar zij iedere dag mee geconfronteerd worden. De constatering dat 'het geleuter over de rechtsstaat' de gewone man - zeg maar Henk en Ingrid, de modelburgers die de PVV tijdens de verkiezingscampagne voor de Tweede Kamer in 2010 heeft opgevoerd - geen fluit interesseert vanwege andere zorgen, is - als het waar is - een voorbode van een beschaving in haar nadagen. De rechtsstaat doet ertoe: 't is nota bene het fundament dat de vrijheid van burgers - ook die van de gewone man - beschermd! Zonder degelijk fundament verzakt een huis.

Een democratische rechtsstaat gaat uit van rechten die burgers beschermen tegen machtige bestuurders en tegen de wetgever. Het biedt de garantie dat de burger in vrijheid vorm en inhoud kan geven aan zijn eigen leven. Dat moet iedere burger die zijn vrijheid lief heeft ter harte gaan. Het betekent concreet dat Henk en Ingrid zich vrijelijk kunnen uiten op hun blog en Hyves-site en in gesprek met vrienden en collega's hun gedachten de vrije loop kunnen laten. Ze hoeven daarbij geen seconde bang te zijn dat de geheime dienst hen 's nachts van bed komt lichten. Ook niet als ze bijvoorbeeld weldoordacht of in een onbezonnen moment demissionair premier Jan Peter Balkenende voor flapdrol uitmaken. Het mag allemaal. Leven in een rechtsstaat houdt ook in dat Henk en Ingrid agnost, christen, moslim, heks, bomenknuffelaar, ietsist of atheïst kunnen zijn en daar hun leven naar kunnen inrichten, zonder dat de overheid ze dat belet of voorschrijft wat ze wel of niet mogen geloven of praktiseren. Dit is allemaal mogelijk doordat we in een democratische rechtsstaat leven.

Ook is het een uitgangspunt van de rechtsstaat dat burgers door de overheid gelijk worden behandeld. Henk en Ingrid zouden moord en brand schreeuwen als een bepaalde bevolkingsgroep (waar zij niet toebehoren) voorgetrokken zou worden door de overheid. Zeer begrijpelijk, we willen toch geen Turkse toestanden?(1) We hebben het hier over de fundamentele uitgangspunten van onze samenleving. Als dat afgedaan wordt als geleuter, dan verwacht ik van de integratie van nieuwkomers niet veel meer. Waarom zouden mensen uit den vreemde zich moeten voegen naar waarden, waar de gewone man in Nederland geen waarde meer in ziet? En hoe willen we moslims bijbrengen dat godsdienstvrijheid een belangrijk goed is, terwijl 1,5 miljoen mensen achter Wilders aanlopen die moslims dat recht wil ontzeggen? 'We kennen in Nederland godsdienstvrijheid ... maar niet voor jullie als het aan ons ligt'. Grondrechten kennen geen uitzonderingen voor bepaalde groepen, anders zijn het voorrechten. En dat is bevoordeling van de ene groep boven een andere groep en dat wordt ook wel 'rechtsongelijkheid' genoemd.

Henk en Ingrid komen van een koude kermis thuis

De gewone man maakt zich druk om de criminaliteit. Dat kan ik mij heel goed voorstellen. Ik heb de afgelopen jaren zelf meerdere keren aangifte moeten doen vanwege een strafbaar feit. Daar word je flauw van. En het is een vreselijke schok als je het slachtoffer wordt van een geweldsdelict. De PVV wil de criminaliteit krachtdadig aanpakken door middel van zero tolerance, 10.000 agenten meer op straat en hoge minimumstraffen en zwaardere maximumstraffen. En verder: geen taakstraffen, geen TBS, geen vervroegde invrijheidstelling bij goed gedrag en bezuinigen op de reclassering. (2) Als Henk en Ingrid denken dat met zulke maatregelen de criminaliteit ingedamd wordt, dan zullen ze van een koude kermis thuiskomen.

Aan de ene kant hogere straffen, geen werkstraffen meer, niets meer door de vingers zien en meer politie en aan de andere kant minder investeren in de resocialisatie en gedragsverandering van delinquenten door op de reclassering te bezuinigen, een organisatie die aantoonbaar een bijdrage levert aan het voorkomen van recidive. Als ik mijn blik laat gaan over alle maatregelen die de PVV wil nemen ten aanzien van de criminaliteit, dan valt op dat ze naadloos aansluiten bij de onderbuikgevoelens van de gewone man en vrouw. Ondertussen zullen de oplossingen die hij voorstaat, een averechts effect sorteren. De PVV maakt zich hard voor repressie en wil veel minder investeren in gedragsverandering. De uitkomst daarvan is desastreus voor de recidivecijfers, dat wil zeggen het aantal boeven dat weer terugvalt in het oude gedrag.

Gevangenisstraf kent voordelen, maar ook nadelen

Gevangenisstraf heeft evident positieve maatschappelijke functies: de samenleving wordt beschermd doordat daders van strafbare feiten worden opgesloten, er wordt genoegdoening verschaft en er gaat een speciaal-preventieve werking vanuit. Tijdens een gevangenisstraf is het namelijk niet zo eenvoudig om nieuwe strafbare feiten te plegen, ofschoon ik moet toegeven dat het voorkomt dat een gedetineerde een medegedetineerde de hersens inslaat of zich schuldig maakt aan andere onoorbare zaken. Overigens blijkt uit penologisch onderzoek in zowel binnen- als buitenland, dat de speciaal- preventieve werking van een vrijheidsstraf na ommekomst van de straf binnen een mum van tijd is verdampt.(3)

Je zou het misschien niet denken als je het verkiezingsprogramma van de PVV er op naslaat, maar er kleven ook nadelen aan een gevangenisstraf. Niet alleen ten aanzien van het gezinsleven: van kinderen die - soms voor langere tijd - hun vader of moeder moeten missen. Maar in de gevangenis vindt ook 'prisonisatie' plaats. Gedetineerden ontwikkelen in de gevangenis door de aldaar heersende negatieve subcultuur houdingen, gedragspatronen en waarden, die hun terugkeer in de maatschappij ernstig belemmeren. Ongewenst gedrag wordt in de gevangenis versterkt. Daar lopen immers veel criminelen en weinig positieve rolmodellen rond. Oh ja, er zijn zeker uitzonderingen. Zo ken ik bijvoorbeeld een jongere gedetineerde die zich verre houdt van het schorriemorrie, zijn Havo-diploma heeft behaald in het gevang en intussen bezig is aan een 'schriftelijke' universitaire opleiding die hij na zijn detentie zal voortzetten op een 'echte' universiteit. Maar deze uitzonderingen bevestigen de regel. Bovendien zijn gevangenissen leerscholen voor criminaliteit. Gedetineerden leren van elkaar de fijne kneepjes van het vak. Er vindt in de bajes, wat men noemt, 'criminele infectie' plaats en maar weinigen blijken daar immuun tegen te zijn.

Criminelen in de gevangenis stoppen zonder te investeren in gedragsverandering, heeft een negatief effect op de recidivekans. Aan gedragsinterventies voor delinquenten en resocialisatie besteedt het verkiezingsprogramma echter geen enkele aandacht. Integendeel, het wil zelfs minder geld uitgeven aan de reclassering. Het wordt niet duidelijk of ze hiermee alleen het afschaffen van de werkstraf bedoelen, of dat ze ook op de toezicht- en resocialisatieactiviteiten van de reclassering willen bezuinigen. Ik geef ze in ieder geval niet het voordeel van de twijfel, aangezien in het verkiezingsprogram met geen woord gerept wordt over resocialisatieprogramma's voor de heffe des volks. Het is alleen repressie en stoere taal wat de klok slaat. Als het anders is, dan verneem ik dat graag.

'Niet werken, maar zitten' werkt niet

Helpen langere gevangenisstraffen om recidive te verminderen? Onderzoek heeft aangetoond dat het recidivequote nauwelijks wordt beïnvloed door de duur van de gevangenisstraf.(4) En het afschaffen van de werkstraf en delinquenten in de plaats daarvan een (korte) vrijheidsstraf geven? (Ik vul dit laatste zelf in, aangezien ik mij niet kan voorstellen dat Geert Wilders de werkstraf wil afschaffen en wetsovertreders in plaats daarvan met een boete naar huis wil laten gaan. En dat hij ze er met een geheel voorwaardelijke gevangenisstraf vanaf wil laten komen, is al helemaal ondenkbaar. Nee, het wordt denk ik toch echt tuchten in de gevangenis.) Welnu, uit onderzoek van Van der Werff is gebleken dat gestraften in het geheel niet gevoelig zijn voor een (korte) vrijheidsstraf.(5) De recidivepercentages waren zelfs het laagst bij degenen die voor vergelijkbare delicten tot een geldboete waren veroordeeld. Mocht Wilders ze toch (hard) in hun portemonnee willen treffen, dan zal de financiële problematiek bij deze doelgroep alleen maar toenemen. En wat dat betekent voor de recidivekans laat zich raden.
Hetzelfde geldt voor de werkstraf. Hoogleraar criminologie Paul Nieuwbeerta heeft samen met het Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) ruim zevenduizend daders van achttien tot vijftig jaar onderzocht, die in 1997 een werkstraf kregen opgelegd. Deze groep is over een periode van acht jaar vergeleken met 3.500 daders die door de rechter tot een korte gevangenisstraf van maximaal zes maanden werden veroordeeld.(6) Volgens de hoogleraar recidiveren daders met een werkstraf 47% minder vaak dan kort gestrafte gedetineerden. Algemeen directeur van Reclassering Nederland Sjef van Gennip zei dan ook: "Dit onderzoek toont aan dat de werkstraf een effectieve sanctie is om criminaliteit terug te dringen." Het terugvalpercentage van werkgestraften is lager dan van gedetineerden. Afschaffen van de werkstraf zoals Wilders voorstaat, heeft dus een averechts effect als de veroordeelde in plaats daarvan in het schavot wordt gegooid. De criminaliteit zal toenemen. Geert Wilders komt met schijnoplossingen.

Uiteraard moet voorkomen worden dat delinquenten voor de derde of de vierde keer veroordeeld worden tot een werkstraf. Dat werkt ondermijnend. Ze denken dan overal mee weg te komen. Ook moeten zedendelinquenten en mensen die zich schuldig maken aan ernstige geweldsdelicten, er niet afkomen met een kale werkstraf. En (allochtoon) 'straattuig' die een werkstraf een lachertje vinden, moet je in een soort chain-gang in hun eigen buurt laten schoffelen en papier prikken in een opzichtige foeilelijke oranje tuinbroek met op de achterzijde de slogan: 'de reclassering maakt werk van uw buurt'. Mocht dat ook niet helpen, dan berg je ze een tijdje op. Maar vergeet niet tegelijk te investeren in gedragsverandering, want de gevangenis maakt van 'straattuig' geen modelburgers. Alleen jammer dat Geert Wilders ook het mes wil zetten in de reclassering. Blijft er niet veel anders over dan een kale gevangenisstraf en hard bidden dat de boefjes na hun detentie wel naar hun moeder willen luisteren.

Afschaffen tbs: jaarlijks honderden potentiële verkrachters en geweldplegers meer op straat

De PVV wil tevens 'stoppen met TBS'. In het verkiezingsprogramma valt nergens te ontdekken wat we dan aanmoeten met de honderden onberekenbare potentiële verkrachters en geweldplegers die jaarlijks meer op straat zouden rondlopen dan nu het geval is. Uit onderzoek naar de effectiviteit van de tbs-behandeling blijkt namelijk dat ernstige recidive na ontslag uit de tbs minder voorkomt dan bij ex-gedetineerden uit de gevangenis.(8)

Nu komt een deel van de tbs-gestelden in een long-stay kliniek. Deze kliniek is bedoeld voor tbs-ers bij wie het risico op recidive ook na een intensieve behandeling nog te hoog is. Wat wil Wilders met deze groep doen als hij de tbs wil afschaffen? Wil hij ze de straat opschoppen? De gevangenis (weer) in mag niet, want het is zonder gerechtelijk vonnis niet geoorloofd mensen gevangen te zetten. We leven immers in een rechtsstaat en niet in een bananenrepubliek.

De prangende vraag luidt: Wat te doen met alle toekomstige onberekenbare geweldplegers en zedendelinquenten, als er geen TBS en long-stay meer bestaan? Ook al zou je ze strenger straffen, op een kwade dag komen ze onbehandeld en dus onveranderd vrij. Zou Wilders dat aan Henk en Ingrid willen uitleggen die zich, naast ingetikte autoruitjes, bezorgd maken over het welzijn van hun schoolgaande kinderen? Alvast bedankt.

Minder reclassering, meer recidive

Minder reclassering. Ach ja, 'reclassering' klinkt ook zo soft en doet denken aan een geitenwollen-sokken-cultuur. Maar laten we niet blijven hangen in oude clichés uit tijden van weleer. Lange tijd had de reclassering in Nederland een slap imago, aldus de Telegraaf van 14 augustus 2010. Het imago van een club die de gevangenispoorten het liefst wijd openzette, achter de justitiabele ging staan en geen interesse toonde voor de ellende die de eigen doelgroep in de samenleving veroorzaakte. Inmiddels is dat compleet anders. Zo stelt algemeen directeur Reclassering Nederland, Sjef van Gennip, in een interview met de krant: "Sommige rechters vinden ons te streng." Van Gennip schuwt geen harde maatregelen om delinquenten te dwingen op het rechte pad te blijven. Hij zegt onomwonden dat "geen enkel risico" moet worden genomen met mensen van wie bekend is dat ze een gevaar voor de samenleving vormen en bij wie een grote kans is op nieuwe slachtoffers. "De tijd dat we een ex-gedetineerde aan de hand overal mee naar toenamen en pamperden is echt voorbij."

De reclassering zet in op risicomanagement en gedragsverandering. Uit onderzoek is inmiddels genoegzaam bekend dat dynamische (veranderbare) criminogene factoren met een gedragsinterventie beïnvloed kunnen worden.(9) Bij een gedragsinterventie kan gedacht worden aan een training waarbij delinquenten wordt geleerd 'eerst te denken, dan te doen'.

En dan het afschaffen van de voorwaardelijke invrijheidstelling. Voorheen kwamen gedetineerden na tweederde van hun gevangenisstraf te hebben uitgezeten vervroegd vrij; dat was de vervroegde invrijheidstelling. Daaraan waren geen voorwaarden verbonden. Dat behoort met de Wet v.i. volledig tot de verleden tijd. Aan de v.i. zijn voorwaarden verbonden met een proeftijd. Wanneer de gedetineerde de opgelegde voorwaarden overtreedt, dan wordt hij onverbiddelijk teruggeplaatst naar de gevangenis waar hij alsnog de rest van zijn straf of een deel daarvan moet uitzitten. Deze voorwaarden zijn gericht op het terugdringen van recidive en het beperken van de gevaarrisico’s. Voorwaarden kunnen bestaan uit gedragstrainingen, behandeling, een contactverbod, een locatiegebod met elektronisch toezicht, enz. De reclassering controleert de naleving ervan. Uit onderzoek blijkt dat veel gedetineerden in de eerste maanden na hun detentie weer terugvallen in crimineel gedrag. Door de constructie v.i. met voorwaarden, kun je dit voorkomen. Het spreekt voor zich dat als een gedetineerde zich (ernstig) misdraagt tijdens zijn gevangenisstraf of als hij zich niet bereid verklaart de voorwaarden na te leven, hij de v.i. op zijn buik kan schrijven.

Met de plannen van Geert Wilders is er beslist meer 'blauw op straat' nodig

Geert Wilders sluit met zijn standpunten aan bij wat een (groot) deel van het gewone volk intuïtief denkt dat werkt tegen criminaliteit: hard aanpakken, opsluiten en de zweep erover. Er lijkt onder de bevolking steeds minder draagvlak te zijn voor de werkstraf en de tbs. Mensen stellen hun vertrouwen in de heilzame werking van meer en strenger straffen. Doch politieke ideeën ontlenen aan het gesundenes volksempfinden is niet raadzaam wat betreft het tegengaan van criminaliteit; het is contraproductief en het kan zelfs averechts werken.

Bij het volledig in praktijk brengen van Wilders' onzalige plannen zullen de terugvalpercentages omhoogschieten en de werkdruk bij politie, justitie en rechterlijke macht navenant toenemen. In dit scenario is er beslist meer 'blauw op straat' nodig. De 10.000 nieuwe agenten die de PVV in het verkiezingsprogramma heeft opgenomen, zijn dan volstrekt onvoldoende. En de gewone man, ja, die heeft als Wilders zijn zin zou krijgen voorzeker 'andere problemen', om de generaal-majoor aan te halen. De gewone man zal have en goed, kerk en huis moeten beschermen tegen alle schelmen en kwaaddoeners die bij nacht en ontij de straten afschuimen.

Schrijver dezes, een gewone man van gewone komaf, maakt zich hard voor de rechtsstaat én het voorkomen van criminaliteit en het terugdringen van recidive. En ik weet zeker dat beide zaken bij Wilders niet in goede handen zijn.

Klik hier voor het dossier 'Standpunten van Geert Wilders (PVV) kritisch onderzocht' en klik hier voor een special over de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging.

Voetnoten

1. Zo worden Koerden en Alevieten t.o.v. moslims achtergesteld in Turkije, zie het actualiteitenprogramma Nieuwsuur van 10 september 2010, onderwerp: 'Turkije stemt over nieuwe grondwet'.
2. Partij voor de Vrijheid: De agenda van hoop en optimisme - Een tijd om te kiezen: PVV 2010-2015.
3. Dijk, J.J.M. van & H.I. Sagel-Grande, L.G. Toornvliet: Actuele criminologie; SDU Uitgevers BV, Den Haag, 2002, p.215.
4. Hood R. & R. Sparks: Key issues in criminology; Weidenfeld and Nicolson, London, 1970.
5. Werff, C. van der: Speciale preventie (dissertatie); Amsterdam, 1979.
6. Wermink, Hilde, Mr. dr. Arjan Blokland, Prof. dr. Paul Nieuwbeerta en Drs. Nikolaj Tollenaar: Recidive na werkstraffen en na gevangenisstraffen; Tijdschrift voor Criminologie 3 2009.
7. Overigens ken ik ook gedetineerden bij wie een detentie als statussymbool geldt. Ze tatoeëren in detentie met een illegaal en zelf in elkaar geknutseld tatoeageapparaat drie stipjes tussen duim en wijsvinger als kenteken dat ze ooit in detentie hebben gezeten.
8. Ed. Leuw (criminoloog en voormalig tbs-onderzoeker): Strafrecht / Samenleving kan niet zonder tbs-systeem; http://www.trouw.nl/opinie/podium/article1470036.ece (voor de laatste keer geraadpleegd op 11-09-2010)
9. Poort, R., Eppink, K.: Een literatuuronderzoek naar de effectiviteit van de reclassering - onderzoek verricht ten behoeve van de Adviescommissie Onderzoeksprogrammering Reclassering; WODC den Haag, 2009.

Lees verder

• Geert Wilders een racist? (Vrijheid van meningsuiting islam)
• Geert Wilders en de onafhankelijkheid van rechters
• Geert Wilders fascist? De eeuwige terugkeer van het fascisme
• Geert Wilders, islam, rechtstaat en Abdul-Jabbar van de Ven
• Voorgangers voor coalitie VVD-CDA met PVV van Geert Wilders