Jom Kippoer: vergeven en vergeten – kan ik dit?

Joden moeten vóór Jom Kippoer de ander vergeving schenken. Als je iemand anders vergeeft, dan vergeeft God jou ook. Toch zijn er mensen die niet in staat zijn om anderen te vergeven, zelfs niet hun ouders voor bepaalde dingen ondanks dat ze veel van hun ouders houden. Belangrijk is dat wel vergeven wordt en dat we de negatieve gevoelens opzij zetten: vergeven en vergeten. Dit artikel is geïnspireerd op visies van Rabbijn Tzvi Freeman en Rabbijn Naftali Silverberg. Tevens vindt u de visie van Etsel.

Jom Kippoer: Negatieve gevoelens negeren

Een kind lust geen spruitjes. Zijn moeder zegt tegen hem: “Eet ze op en je zult ervan genieten.” Het kind antwoordt: “Als u er op aandringt dan eet ik ze. Maar hoe lang u er ook op aandringt ervan te genieten, ik geniet er toch niet van. Sorry, maar ik kan er niets aan doen.”

Zo is het ook met vergeven. Je kunt een persoon vergeven en hem onaardig blijven vinden. Negeer die negatieve gevoelens en ze zullen vanzelf verdwijnen.

Jom Kippoer: Jozef en zijn broers

In Genesis 45 verzen 5-8 zegt Jozef tegen zijn broers: “Maar wees niet bang en maak jezelf geen verwijten dat jullie mij verkocht hebben en dat ik hier ben terechtgekomen, want God heeft mij voor jullie uitgestuurd om jullie leven te redden....Niet jullie hebben mij dus hierheen gestuurd maar God; door hem ben ik de belangrijkste raadsman van de Farao geworden, de bestuurder van zijn hele hof en heerser over heel Egypte.”

Jozef ziet dus Gods plan in de pijn die hij heeft geleden. Dit is Jozefs zelf-controle en volwassenheid in wijsheid.

Jom Kippoer: God regelt alles

Ieder persoon maakt pijn in zijn of haar leven mee. Vaak zien we niet de werkelijke reden van de pijn. We accepteren wel dat God natuurrampen en ziekten veroorzaakt, maar niet de slechte daden die door andere mensen -met een vrij wil- worden begaan. Het verhaal van Jozef bewijst het tegendeel. Inderdaad was de handelwijze van de broers fout, maar het maakte allemaal deel uit van Gods Masterplan.

Jom Kippoer: Hoe moet de mens met de pijn door anderen veroorzaakt omgaan?

Het chassidisme spreekt over twee onderdelen van medicatie:

• Ga niet meteen rekenen op genoegdoening. Het kan jaren duren voor de reden van het lijden duidelijk wordt. Kijk naar het bovenstaande verhaal over Jozef, maar ook naar het verhaal over Poeriem (Esther trouwde verplicht met een tirannieke koning; pas vijf jaar later werd duidelijk waarom).
• Een sterk karakter wordt ontwikkeld door moeilijkheden en lijden. Voordat de Joden de Tora ontvingen hebben ze eerst als slaven moeten lijden in Egypte. Een persoon die gekwetst wordt door een ander en vergeeft in plaats van wraak neemt wordt een vriendelijker en grotere persoonlijkheid. Het lijden zelf en het er bovenuit stijgen is een Goddelijke gift.

Visie Etsel op vergeven en vergeten en het Goddelijke Masterplan

Zoals ieder mens heb ik ook pijn gekend in mijn leven veroorzaakt door anderen. Zonder verder in details te treden kan ik aangeven dat ik er veel van heb geleerd. Vaak analyseer ik het mijn verleden en kijk waar het mis is gegaan en of ik het zelf ook had kunnen voorkomen. Dat is me niet altijd duidelijk; soms had ik het wel en soms had ik het niet kunnen voorkomen. Af en toe ben ik nog steeds kwaad op wat anderen me hebben aangedaan, maar uiteindelijk heeft het me sterker gemaakt en me meer naar God doen toegroeien. Ik realiseer me steeds meer dat het kwaad dat door anderen wordt verricht weliswaar verkeerd is maar dat dit allemaal tot Gods Masterplan hoort. Het lijden is bedoeld om naar God toe te groeien. Lang niet altijd heb ik de mogelijkheid gehad om persoonlijk de ander te vergeven. En als ik die wel had dan was dat moeilijk maar niet onoverkomelijk vooral omdat ik me realiseer dat God erbij betrokken is.

Uiteraard vindt ook het tegenovergestelde plaats waarbij ik de ander pijn doe. Soms gebeurt dat onbewust soms bewust. In dat laatste geval (en eigenlijk ook het eerste geval) is oprechte vergeving vragen noodzakelijk. Maar lang niet altijd is dit succesvol. Niet iedereen accepteert excuses. Volgens de Joodse wet is een Jood verplicht om meerdere malen aan iemand excuus te vragen mocht de ander in eerste instantie de excuses weigeren. Dit moet in het bijzijn van een aantal vrienden gebeuren. Wanneer iemand is overleden is een Jood verplicht om met een minjan (tien volwassen mannen) bij een graf van de overleden persoon vergeving te vragen.

Meer over Jom Kippoer is te lezen in mijn special De viering van Jom Kippoer (Grote Verzoendag).

Lees verder

• Joodse feestdagen: Jom Kippoer (Grote Verzoendag)
• Jom Kippoer: De Grote Verzoendag - Leviticus 16:1-30
• Jom Kippoer: de kalender van 2011 (het Joodse jaar 5772)