Gevangenis primitief overblijfsel uit middeleeuwen

Als je aan drugs verslaafd bent en daardoor moet stelen ben je in feite geen misdadiger maar heb je een medisch probleem. Indien je als kind bent verwaarloosd is het logisch dat er weinig van je terechtkomt. Is het rechtvaardig en zinvol om iemand te straffen voor de fouten, indien hij niet veel meer dan slachtoffer is.

Schuld en straf

Schuld en straf zijn onwerkbare begrippen zegt jurist F.E. Frenkel reeds in Het Parool van 23 juni 1988. Als iemand ziek is geven we de zieke daarvan toch ook niet de schuld. Waarom geven we iemand dan wel de schuld van het feit dat “het kwaad” zich buiten zijn invloed in hem genesteld heeft. Het feit dat iemand dader van een misdrijf wordt, heeft te maken met omstandigheden en ontwikkelingen die hij niet zelf in de hand heeft, en dus niet zijn schuld zijn. Want iedereen die hevige honger heeft zal immers een brood stelen als dat de enige manier is om te overleven.

Wat wij schuld noemen is niets anders dan de incompetentie van de overtreder om te voldoen aan de eisen die de samenleving aan hem stelt. Als reactie daarop gaat de samenleving opzettelijk leed aan de overtreder toebrengen. Maar als incompetentie de oorzaak is van misdadig gedrag, welk nut heeft het dan om opzettelijk leed aan te brengen in de vorm van gevangenisstraf of erger. Rechters weten dat, en geven naast straf ook dikwijls een opgelegde behandeling. Bovendien is vele malen aangetoond dat mensen, vooral bij langdurige straffen, eerder slechter dan beter uit de gevangenis komen.

Positieve gevolgen van straf

Natuurlijk kent opsluiting, behalve hoofdzakelijk nadelen, ook positieve aspecten:

• Een eventueel slachtoffer van een misdrijf heeft vanzelfsprekend behoefte aan vergelding. Het is volkomen logisch dat die op wraak zint. In dat opzicht vervult gevangenisstraf inderdaad een positieve rol. Dat neemt niet weg dat de reden voor de wraakgevoelens ook vaak te maken heeft met onwetendheid en onbegrip. Degene die aan je kind heeft gezeten is wellicht vroeger zelf slachtoffer van seksueel geweld geweest. En zou het de wraakgevoelens ook niet kunnen temperen indien de veroorzaker de gelegenheid krijgt tot oprecht berouw en inkeer te komen. Dat lukt echter niet met opsluiten met als enige doel leed te berokkenen, want dat brengt de persoon eerder van kwaad tot erger.
• Straf schrikt af. Ongetwijfeld is het zo dat een groot aantal misdrijven niet wordt uitgevoerd vanwege de te verwachten straf. Hoewel misdrijven veroorzaakt door gebrek aan zelfbeheersing, alcoholgebruik, blinde woede en emotie, daardoor natuurlijk niet verminderen, want op dat moment wordt er niet meer aan de consequenties gedacht door de misdadiger.
• Preventie. Zolang iemand opgesloten zit, kan hij buiten inderdaad geen kwaad doen, wordt beweerd en dat klopt ook. Maar is het niet veel slimmer en minder geldverspillend om te werken aan gedragsverandering en heropvoeding in plaats van simpele opsluiting.

Er bestaan geen goede of slechte mensen

De reden dat straffen die leed te berokkenen onrechtvaardig en primitief zijn, heeft ermee te maken dat het hele leven onrechtvaardig is. Het is namelijk geen kunst om als "goed" door het leven te gaan omdat je geld aan een mooi doel geeft, als je er zelf van bulkt. En je bent ook heus geen goed mens als je keurig van je ouders hebt geleerd dat je niet mag stelen. Je bent eerder een goed mens als je van je ouders hebt geleerd dat je wel mag stelen en het toch niet doet.

Gunstige ontwkkelingen

Zijn er gelukkig ook. Alternatieve straffen, voorwaardelijke straffen, het aparte kinderrecht zijn er de bewijzen van dat we ons gelukkig niet meer volledig in de middeleeuwen bevinden. Wordt het dan toch heel langzaam steeds minder: "Oog om oog, tand om tand"

Lees verder

• Omstandigheden maken de mens (goed of slecht)
• Eigen schuld dikke bult, vaak kortzichtige uitspraak
• Er bestaan geen goede of slechte mensen
• Eufemismen, de knaldempers van onze taal