Opinie Israël 10: 150ste geboortedag Theodor Herzl

Op 2 mei 2010 was de 150ste geboortedag van Theodor Herzl, de grote leider van het Zionisme. Herzl, een Weense Joodse journalist, zette het Zionisme op de Europese kaart. Zijn diplomatieke vaardigheden leidden ertoe dat grote Europese mogendheden zoals Engeland en Turkije aandacht gingen besteden aan het Joodse vraagstuk. Hij stierf op 44-jarige leeftijd zonder ooit de stichting van de Joodse Staat te hebben meegemaakt.

Kort biografische overzicht van Theodor Herzl

De Zionistische gedachte van Herzl begon met de Dreyfus affaire waarvan hij verslag deed. Hij schreef daarop het essay Der Judenstaat. Het thema van het boek luidde dat het Joodse volk in de diaspora getracht heeft om het geloof van de voorvaderen te handhaven maar dat dit niet werd toegestaan. Er was om die reden slechts één oplossing mogelijk: de vorming van een eigen land. De emigratie van Joden naar Palestina zou decennia lang duren. De Joodse Staat zou wetenschappelijk en technologisch vooruitstrevend zijn. Ook zou de staat sociale principes kennen: privé initiatief werd aangemoedigd om het publieke belang te dienen en vrouwen zouden gelijke rechten krijgen.

Herzl zou veel diplomatie bedrijven met wisselend succes. Ook organiseerde hij Zionistische Congressen voor Zionisten uit de hele wereld. Herzl werd de leider van Chovevei Zion en werd door velen gezien als de nieuwe messias.

Theodor Herzl was eigenlijk de leider van Politiek Zionisme. Hij besteedde minder aandacht aan het Praktisch Zionisme dat de nadruk legde op kolonisatie in Palestina. Herzl had o.a. contacten met de Duits Kaiser Wilhelm II en de Turkse Sultan Abdoel Hamid. Hij behaalde maar gedeeltelijk succes bij hen. Later werd Groot-Brittannië een belangrijke macht in het Midden-Oosten en werd het idee van de Sinaï als thuisland voor de Joden geopperd. Maar ook dit mislukte.

In zijn boek Altneuland gaf Herzl een beeld hoe hij het Joodse land voor zich zag. Opvallend was zijn visie dat Arabieren en Joden in vrede met elkaar zouden leven. Joden uit de hele wereld zouden profiteren van het succes van de nieuw Joodse Staat: “Als je wilt is het geen droom.”

Kritiek kreeg Theodor Herzl ook te verduren. Een intellectuele opponent was Achad ha'Am (Asher Ginzberg). Hij legde nadruk op het Cultureel Zionisme. Achad Ha'Am kreeg steun van andere Joden -de Fractie- die de nadruk legde op consolidatie van de Jisjoev (de Joodse gemeenschap in Palestina).

Maar met de kolonisatie van Palestina liep het niet zo goed en in Rusland waren pogroms aan de gang. Herzl opperde daarom het idee van Oeganda als 'asiel voor de nacht'. Veel Zionisten vonden dit voorstel niets en het belandde uiteindelijk in de ijskast.

Op 44-jarige leeftijd stierf Herzl. Hij heeft nooit de oprichting van de Joodse staat kunnen meemaken.

Visie van Etsel

Zonder enige twijfel was Theodor Herzl een groot Zionistische leider. Hij heeft het Zionisme op de Europese diplomatieke kaart gezet en dat heeft er uiteindelijk toe geleid dat later veel landen de oprichting van de Joodse Staat steunden in de V.N. Zijn aandacht voor het Politiek Zionisme was mijns inziens echter te groot. Beter had hij ook het Praktisch Zionisme meer kunnen steunen. Uiteindelijk moesten toch feiten op de grond gecreëerd worden; diplomatie alleen zou niet voldoende zijn geweest.

In Altneuland fantaseerde Herzl over de Joodse Staat. Hij was positief over de verhouding tussen Arabieren en Joden. Waar die positieve houding vandaan kwam is onduidelijk. Misschien kwam het omdat er toen nog nauwelijks conflicten waren tussen Arabieren en Joden. Maar Herzl was goed op de hoogte van het antisemitisme en het lag niet erg voor de hand dat Arabieren wel Joden zouden accepteren anders dan de Europeanen. In dat opzicht vind ik Herzl tamelijk naïef geweest.

Dat Israël een vooruitstrevend land is geworden met gelijke rechten voor vrouwen is wel redelijk uitgekomen. Ik denk dat Herzl -afgezien van de oorlogen tussen Joden en Arabieren- behoorlijk positief zou zijn geweest over de Joodse staat als hij nu had geleefd. De Holocaust zal hem alleen maar in zijn gedachte gesterkt hebben over de noodzaak van een Joodse Staat.

In Israël en de diaspora is stilgestaan bij de 150ste geboortedag van Theodor Herzl. Zonder enige twijfel hebben de huidige inwoners veel aan hem te danken. Zijn en hun droom werd verwezenlijkt -zij het met veel bloed en tranen- en Israël is niet meer weg te denken. Het is een zeer volwassen staat geworden die veel problemen heeft overwonnen. Israël is het bewijs van Joodse trots. Tweeduizend jaar lang werden Joden vernederd en waren ze afhankelijk van de grillen van nationale overheden van landen waarin ze woonden. Nu kunnen Joden weer zichzelf verdedigen. Herzl heeft ook laten zien hoe belangrijk diplomatie is. Nog steeds moet Israël op alle fronten diplomatie bedrijven wil het haar hoofd boven water houden. Joodse aanwezigheid in Israël alleen is niet voldoende; diplomatie is van levensbelang. Ook wat dat betreft was Herzl dus een visionair.

Meer informatie: Modern Israël II: Herzl en het Politiek Zionisme.
Meer informatie: Opiniestukken over Israël.