Joodse visie: de zaak Goeree een incident?

Protestants antisemitisme. Op 30 maart 1985 valt in Harderwijk het evangelieblaadje Evan van Lucas en Jenny Goeree in de brievenbus van veel inwoners. In het blad wordt een harde aanval op de Joden uitgevoerd. De Joden zouden de Holocaust aan zichzelf te wijten hebben op grond van Mattheüs 27: 25 waarin staat: “Zijn bloed komen over ons en onze kinderen.” De familie Goeree wordt in een rechtszaak veroordeeld. Is deze zaak een incident of speelt er meer in protestant Nederland?

Wie is Jenny Goeree-Manschot?

Jenny Goeree-Manschot is inmiddels gescheiden van haar man Lucas Goeree maar is nog steeds als evangeliste actief. Ze heeft een eigen website zie: http://www.jennygoeree.com/ waar weliswaar mindere heftige taal tegen Joden wordt gebezigd, maar waarbij nog wel Joden gezien worden als moordenaars van Jezus.

In 1972 komt Jenny Goeree bij de Jezus-beweging. Op 34-jarige leeftijd bekeerde ze zich tijdens een massa bijeenkomst te Brummen. Ze gaat zich in woord en geschrift inzetten voor Lucas Goeree. In 1974 wordt ze als vervangend lerares Nederlands op de Christelijke Mavo in Schoonebeek geschorst nadat ze pamfletten en brochures over de Jezus-beweging ging uitdelen aan scholieren en ook tijdens een ouderavond. Hiermee begon de ellende want ze probeerde zowel juridisch als op straat uit te vechten dat ze slecht behandeld was.

Op 2 juli 1979 trouwen Jenny Manschot en Lucas Goeree, die gaat scheiden van zijn vrouw Carolien bij wie hij 8 kinderen nalaat. De scheiding schiet de Pinksterbeweging in het verkeerde keelgat en die belemmeren het evangeliesatiewerk van de Goeree's. Ze verhuizen uit Emmen en komen via verschillende plaatsen uiteindelijk in Zwolle terecht. Ze blijven door evangeliseren wat veel irritatie opwekt.

De zaak Goeree

Het wordt pas echt bont als Evan no. 10 verschijnt met een zeer antisemitische tekst. Zelf zien de Goeree's de tekst niet als antisemitisch. Ze zeggen niemand te haten, ook geen Joden. Vast staat echter dat de Goeree's vinden dat Joden verantwoordelijk worden gesteld voor hun eigen vernietiging. Het CIDI (Centrum voor Informatie en Documentatie Israël) laat via officier van justitie, mr. A.B. Vast, beslag leggen op de voorraad pamfletten. Maar justitie in Zwolle voelt daar dan nog weinig voor. Het CIDI stelt een gesprek voor tussen het echtpaar en de voorzitter van het OJEC (Overlegorgaan van Joden en christenen in Nederland), een bestuurslid van het Landelijk Bureau Racisme Bestrijding en twee vertegenwoordigers van CIDI. Maar het echtpaar acht dit niet zinvol. Dan schakelen de organisaties advocatenbureau Barent, Gasille en Mout in om te onderzoeken of er een onmiddellijk stop kan komen op verspreiding van de folders. Ondertussen komen Lucas en Jenny met Evan no. 12 uit waarin staat dat Joden voor de moordenaar Barabas hebben gekozen. De moordenaar heeft de Joden eeuwenlang vermoord. Hij is de kreator van Auschwitz en Dachau. De moordenaar is de duivel (Satan) die de Joden zal achtervolgen totdat ze hun toevlucht zoeken bij Jezus Christus, de zoon van God. Ook worden in Evan no. 12 de Joodse schriftgeleerden onderuit gehaald. Ze houden van de leugen en hebben de duivel als vader. Evan no.12 wordt nog net meegenomen in het kort geding. Hierin wordt beslist dat Evan no 10 en 12 niet verspreid mogen worden. Voor iedere overtreding geld 1000 gulden boete tot een maximum van 100.000 gulden. Toch besluit het echtpaar gewoon door te gaan. Ze zeggen tegen de rechter dat als hun blad verboden wordt, hij de Bijbel beter kan verbieden. Ze zeggen juist de Joden te willen behouden voor de vernietiging.

Protestantse en Joodse visies op de zaak Goeree

In het jubileumnummer van het Nieuw Israelietisch Weekblad (120e jaargang) op 15 november 1985 wordt een interview gehouden met de christelijke gereformeerde predikant P. den Butter, Meindert Leerling van de RPF (Reformatorisch Politieke Federatie), dr. Simon Schoon van OJEC en dr. J.Z. Baruch van de Portugees-Joodse Gemeente in Amsterdam. Een deel van het interview ging over de zaak Goeree.

Dr. Simon Schoon zegt dat hij in de kerken dezelfde soort geluiden hoort als wat de Goeree's hardop durven te zeggen. Ds. Den Butter zegt dat wat de Goeree's zeggen 50 of 100 jaar geleden op een heel andere schaal was verbreid. Je moet niet verbaasd zijn dat daar nu nog een fossiel van over is. Er mag nu niet meer zo over Israël gepraat worden. Dr. Baruch citeert Elie Wiesel: “Wij Joden waren de slachtoffers in Auschwitz, onze beulen waren christenen.” Mensen die vandaag moordden, gingen morgen naar de kerk. Meindert Leerling vindt dit te generaliserend. Hij vindt niet dat christenen schuldig waren aan de Holocaust, maar gedoopte heidenen. Leerling haalt Jacob Revius aan die zei dat niet de Joden Jezus gekruisigd hadden, maar wij. Baruch vindt echter dat een leerstellige traditie van 2000 jaar niet zo maar kan worden uitgevlakt. Dr. Schoon beaamt dit. Leerling vindt dat het Bijbelwoord overeind blijft staan en dat een deel van de Joden bij de berechting van Jezus aanwezig was. Alleen is het geen legitimatie voor de Jodenvervolging. Gods volk dient bescherming te ontvangen. Baruch betwijfelt of de tekst van “Zijn bloed kome over ons en onze kinderen”, wel zo is gezegd. Voor Meindert Leerling staat dit echter vast. Eerder had de RPF gereageerd op een open brief van de familie Goeree en hen ter overweging medegedeeld: “Is het bloed van Jezus niet het bloed der verzoening. Dit is het tegengestelde van een roep om wraak.” De RPF antwoordt het echtpaar tevens: “Veel zegen gewenst op jullie evangelisatie arbeid.” De familie Goeree antwoordt terug dat wie het bloed der verzoening verwerpt deze buiten de verzoening valt. De Joden hebben de bloedwraak over zich uitgeroepen. De Joden moeten het bloed der verzoening aanvaarden en Jezus als Messias erkennen.

Visie van Etsel

In 2011 is onduidelijk in hoeverre Jenny Goeree-Manschot nog achter haar eerdere uitspraken over Joden staat. Op haar website worden de Joden nog steeds als moordenaars van Jezus gezien. Maar vermoedelijk is ze door schade en schande wat voorzichtiger gaan opereren. Ze concentreert zich ook sterk op de islam.

Eigenlijk wil ik me in deze toelichting niet zozeer bezighouden met Jenny Goeree-Manschot. Hoewel ze nog actief is, zie ik haar meer als een zonderling figuur die de weg in het leven kwijt is geraakt.

Belangrijker is te kijken naar hoe de reacties waren in zowel de Joodse als christelijke (protestantse) kringen in die tijd. Tegenwoordig zullen die standpunten niet zoveel van toen verschillen dus kan ik daar anno 2011 wel een mening over geven.

Zoals in het NIW-interview (zie hierboven) naar voren kwam zijn vooral dr. Baruch en dr. Schoon van mening dat het standpunt van de familie Goeree bij veel meer christenen leeft, alleen lopen deze er niet zo mee te koop. Meindert Leerling van de RPF denkt daar wat anders over. Hij vindt dat veel christenen met liefde voor het Joodse volk zijn opgegroeid en dat niet gegeneraliseerd kan worden. Toch verwijt Leerling dat Joden bij de berechting van Jezus aanwezig waren, daar is het N.T. duidelijk over. Hij vindt dit echter geen legitimatie voor Jodenvervolging. Wel is vreemd dat de RPF de familie Goeree succes toewenst met het evangelisatie werk. Erg vreemd, wanneer je van mening bent dat de Goeree's zich schuldig maken aan antisemitisme.

Persoonlijk schaar ik me achter de standpunten van dr. Baruch en dr. Schoon. Veel christenen hebben een vertekend beeld van Joden dat door het Nieuwe Testament wordt veroorzaakt. Of christenen nu wel of niet het Nieuwe Testament foutief interpreteren doet in dezen niet zoveel ter zake. Feit is dat ze een vertekend beeld van Joden hebben. Ook christenen die zeggen het Joodse volk lief te hebben, zoals Meindert Leerling van de RPF (later is deze partij samengegaan met de GPV en is de Christen Unie gaan heten), hebben een ambivalente houding t.a.v. Joden. Ze zeggen Joden lief te hebben, maar vinden evenals de familie Goeree dat Joden uiteindelijk Jezus als Messias moeten erkennen. Christenen van de Christen Unie wijzen zending onder Joden weliswaar af, toch staan ze op het standpunt dat Joden jaloers gemaakt moeten worden op Jezus wat een eufemistische uitdrukking is voor zending. Vanuit Joods perspectief bezien komt dit dus gewoon neer op bekering. Wanneer een christen zegt, net zoals Paulus, dat Joden blind zijn en ze uiteindelijk Jezus als Messias zullen aanvaarden, dan schuiven ze het Joodse concept van de Masjiach (o.a. een gewoon mens en geen God) gewoon terzijde en vervangen dit voor het christelijke concept (o.a. messias zoon van God). Deze christenen laten Joden niet in hun waarde en denken voor de Joden: “jullie zijn blind, maar dat komt later allemaal goed. Dan zullen jullie hetzelfde geloven als wij.” Waarom laten ze de Joden niet voor henzelf denken? Het lijkt me dat Joden als het Uitverkoren volk toch beter weten wat God van hen wil, dan dat christenen de Joden eventjes de les gaan lezen door te zeggen dat ze blind zijn. Als er mensen blind zijn, dan zijn het christenen wel die het Joodse concept van de Masjiach niet begrijpen c.q. willen begrijpen. Maar omdat het Joodse volk geen superioriteitsgevoelens koestert t.o.v. het christendom, laat ze die opmerking over blindheid achterwege. Het is voor Joden verder ook niet van belang hoe christenen over de Joodse Masjiach denken. Als christenen in Jezus willen geloven is dat geen enkel probleem, zolang dit Joden maar niet opgedrongen wordt.

Meer informatie: Jodendom en christendom: juridische / theologische discussie.