Joodse visie: Mattheüs 27:25 – “Zijn bloed kome over ons..."

In de zaak Goeree ging het om de omstreden tekst: “Zijn bloed kome over ons en onze kinderen!” (Mattheüs 27:25). De Goeree's waren niet de eersten die deze tekst tegen de Joden gebruikten. Christenen hebben deze tekst als leidraad gebruikt om het Joodse lijden te verklaren. Veel christenen zien het ook als bewijs van hun gelijk: de Joden hebben hun straf verdiend. Het christendom is geïndoctrineerd door een anti-Joodse traditie en theologie gestaafd aan o.a. Mattheüs.

Hoe ervaren Joden als slachtoffers de tekst van Mattheüs 27:25?

Montefiore schrijft in 1909 een boek over de synoptische evangeliën. Over Mattheüs 27:25 schrijft hij dat Mattheüs een bittere haat koestert door te schrijven 'heel het volk'. Het gaat dus om alle Joden die verondersteld worden aanwezig te zijn. Zo zijn de Joden dus zelf verantwoordelijk voor het leed dat christenen hun hebben aangedaan.

Chaim Cohen schrijft in 'The Trial and Death of Jesus': “Joden hebben moeten boeten voor iets dat ze niet misdaan hebben en dit gebeurde generaties lang.”

Pas vanaf de 4de eeuw Jodenhaat

Pas vanaf de 4de eeuw is de tekst van Mattheüs 27:25 tegen Joden ingezet. Maar in de eerste eeuw wordt al de bodem gelegd voor de anti-Joodse uitleg van Mattheüs 27:25 (de catechese der verguizing). De kerkvaders hebben dan al vele 'Traktaten tegen de Joden” geschreven.

Steeds weer keert de zelfvervloeking in de kerkgeschiedenis terug. Luther en Calvijn gebruiken het in hun preken. SS-beulen verontschuldigen zich na de oorlog door te zeggen dat ze hun aarzeling om Joden te doden overwonnen door aan hun jeugd terug te denken waarin ze over Mattheüs 27:25 hadden gehoord. Zelfs de verzetskrant Trouw schrijft in 1944:

”Wel wordt in onze dagen weer eens in harde realiteit voltrokken, dat geen mensch en geen volk straffeloos Gods vloek over zich kan uitroepen. Bij het kruis van Golgotha klonk het overmoedige: 'Zijn bloed kome over ons en onze kinderen' als een schampere uitdaging, waarin de verwerping van den Messias wel het felst tot uiting kwam.”

Ook in preken vóór en tijdens de Tweede Wereldoorlog halen dominees hard uit naar de Joden met Mattheüs 27:25 in de hand. Nergens wordt Jezus aangehaald die aan het kruis om vergeving had gevraagd.

Met de bovenstaande achtergrond hebben we in de zaak Goeree te maken.

De context van Mattheüs 27:25

Jezus kiest zelf voor het lijden. Maar degenen die dat veroorzaken worden schuldig omdat ze zich vergrijpen aan een onschuldige. Judas erkent zijn schuld, maar het volk Israël toont geen berouw. Sommige orthodoxe christenen spreken van 'verzoenend bloed', maar volgens Naftaniel en Schoon gaat het om 'onschuldig vergoten bloed.' Bij Mattheüs zien we een verschuiving van de schuldvraag: Pilatus wordt ontlast en het volk Israël wordt meer belast.

De formule 'Zijn bloed kome over ons' komt in de Hebreeuwse Bijbel voor als een uitdrukking van het sacrale recht. God wordt aangeroepen als degene die de vergelding voor een moord moet bewerkstelligen. Alleen God komt dus de vergelding toe. Later heeft de Talmoed bepaald dat een voorgeschreven doodstraf nooit kan worden uitgevoerd. De formule wordt slechts gezien als afschrikking voor een getuige om de gevolgen van meineed onder ogen te zien. Wat betreft Mattheüs 27:25 gaat het erom dat Joden de verantwoordelijkheid van Pilatus overnemen. Van zelfvervloeking is geen sprake.

Mattheüs spreekt ook over 'heel het volk'. De menigte voor het gerechtsgebouw van Pilatus staat als model voor 'heel het volk'. Daarmee is voor Mattheüs het Joodse volk niet bij voorbaat afgeschreven voor het heil maar komen de heidenvolken nu wel op de eerste plaats.

Visie van Etsel

Er kunnen achteraf mooie theorieën geformuleerd worden om uitleg te geven aan de tekst van Mattheüs 27:25: wel of niet gezegd, wel of niet goed geïnterpreteerd, heel het volk of alleen de aanwezige Joden, etc. Maar dat is niet zo belangrijk. Wat het meest schokkend is, is het feit dat christenen deze tekst misbruikt hebben om het geweld tegen Joden goed te praten. Ze zijn 'verward' omdat Joden zoveel lijden en verklaren dit aan de hand van Mattheüs 27:25. Nergens wordt stilgestaan bij het feit dat christenen zelf de veroorzakers zijn van het geweld tegen Joden. Het lijden is niet zomaar ontstaan en is niet het werk van de Duivel of wraak van God. Nee, het waren christenen die Joden met duizenden gelijk op de brandstapel gooiden om de dood van hun god te wreken, ondanks dat Jezus aan het kruis had gevraagd om de schuldigen te vergeven. Christenen hebben dus niet goed naar Jezus geluisterd en lieten zich leiden door haatgevoelens.

Overigens valt de wraak van christenen niet goed te rijmen met hun verklaring dat Jezus moest sterven om de mensen te kunnen vergeven van zonden en om de dood te overwinnen.

Tot slot wil ik melden dat de dood van Jezus natuurlijk niet in verhouding staat tot de vele miljoenen Joden die in zijn naam zijn vermoord. Christenen treuren meer om Jezus' dood dan om de Joden die zij vermoord hebben, terwijl Jezus uit de dood schijnt te zijn opgestaan en de andere miljoenen Joden niet.

Meer informatie: Jodendom en christendom: juridische / theologische discussie.

Lees verder

• Joodse visie: de zaak Goeree een incident?
• Boekrecensie: De zaak Goeree – R. Naftaniel & S. Schoon