Joodse visie: anti-judaïsme bij christelijke orthodoxie

De zaak Goeree over de omstreden tekst van Mattheüs 27:25 (Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen) heeft in 1985 tot veel discussie geleid in het Reformatorisch Dagblad en het Nederlands Dagblad. Enerzijds distantieerden de bladen zich van Lucas en Jenny Goeree, anderzijds waren ze bang dat de godsdienstvrijheid in gevaar kwam. De discussie laat zien hoe de orthodox-reformatorische aankijkt tegen het Jodendom en tegen Joden.

Orthodox-reformatorisch hoek voelde zich bedreigd

Ten tijde van de Goeree affaire speelden er nog meer zaken. De Stichting Bestrijding Antisemitisme (STIBA) had een aantal strafklachten ingediend en bovendien was net het boek van Hans Jansen uit (Christelijke Theologie na Auschwitz) waarin werd aangetoond dat er in het Nieuwe Testament sporen van anti-judaïsme terug te vinden zijn.

De strafklachten betroffen het boek 'Isaak Levinsohn' over een tot het christendom bekeerde Jood; een klacht tegen dominee Wentsel uit Den Haag die had gezegd ”Auschwitz is de straf van God vanwege de schuld van de Joden.”; en een klacht tegen het Reformatorisch Dagblad over het afwijzen van het Jodendom ”hetzij als een verstard geheel van zinloze voorschriften uit een grijs verleden, hetzij als een valse religie omdat het kruis van Christus daarin ontbreekt, zonder een Jodenhater of antisemiet te zijn.” Deze laatste zaak leidde helaas niet tot vervolging.

Visie van ds. K Boersma -christelijke gereformeerd predikant- in Trouw en het Nederlands Dagblad 1985

Dominee Boersma verzet zich tegen Richard Stein van het STIBA die het onjuist vindt om onderscheid te maken tussen “religieuze aanvallen op het Jodendom” (anti-judaïsme) en “aanvallen die gestimuleerd zijn door rassenwaan.” (antisemitisme). Boersma vindt wel dat er onderscheid bestaat tussen anti-judaïsme en antisemitisme. Er moet volgens hem gewoon rustig uitgelegd kunnen worden wat de bedoeling van het Nieuwe Testament is zonder dat dit leidt tot dwaze of overdreven aanklachten. Dergelijke aanklachten zouden leiden tot beperking van godsdienstvrijheid en zelfs de vrijheid van van meningsuiting. Hij beweert dat dan zelfs de moeizaam op gang gebrachte gesprekken tussen Joden en christenen gevaar lopen.

Visie van Aad Kamsteeg op anti-judaïsme in het Nederlands Dagblad 1985

Volgens Aad Kamsteeg is de uitspraak van Mattheüs 27:25 een cynische kreet van een groep Joden en niet het woord van God zelf. Het betreft dus geen Goddelijke vloek.

Dat de apostelen zich keren tegen het wettisch Jodendom is volgens Kamsteeg omdat hun hart uitgaat naar het volk dat eens zo dichtbij de Christus was. Maar dit mag geen antisemitisme genoemd worden.

Later gaat Aad Kamsteeg nog feller tekeer tegen Richard Stein en dr. Hans Jansen omdat ze anti-judaïsme verwarren met antisemitisme. Een christen zegt néé tegen het Joodse geloof en is dus een anti-judaïst, meent Kamsteeg. Hij vindt dat o.a. via de Goeree's de jacht op christenen is geopend. Deze christenen doen echter niets anders dan de Bijbel naspreken. De waarheid is dat christenen het Jodendom afwijzen omdat het Jodendom het geloof in Jezus Christus verwerpt. Maar toch lieten christenen Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog onderduiken. Kamsteeg ziet dus een verschil tussen anti-judaïsme en het antisemitisme. Antisemitisme komt voor bij afvallig christendom, niet bij de echte Christus belijder.

Visie dr. Hans Jansen -protestant theoloog- in het Reformatorisch Dagblad 1985

Volgens dr. Hans Jansen is de scheidslijn tussen anti-judaïsme en antisemitisme snel overschreden. Er wordt al snel denigrerend gepraat over het Joodse geloof. Jansen maakt een onderscheid tussen preken voor eigen parochie en evangeliseren onder Joden. Kan wat je zegt voor eigen parochie ook door de beugel voor de ander. Paulus zou nu geschrokken zijn als hij ziet wat christenen van zijn theologie gemaakt hebben. De rechter moet nu bepalen wat onder godsdienstvrijheid valt en wat onder belediging en kwetsen.

Visie van ir. J. van der Graaf -Gereformeerde Bond van de Nederlands Hervormde Kerk 1985

Ir. van der Graaf ziet dr. Hans Jansen als grote boosdoener omdat deze het Nieuwe Testament in het beklaagdenbankje heeft gezet, alsof het N.T. niet door Joden is geschreven.

Wel verzet Van der Graaf zich tegen de Goeree's:

1. Joden en mensen uit de volkeren hebben de tekst die staat in Mattheüs 27:25 geroepen.
2. Het gaat maar om een hele kleine groep Joden.
3. Het gaat om bloed der verzoening die Joden over zich uitgesproken hebben.

Van der Graaf noemt zichzelf anti-judaïst. Hij zegt dat er maar één weg is. Joden moeten volgens hem met Jezus geconfronteerd worden. Hij heeft moeite met de Joodse uitleg van de Bijbel. Hij vindt het een raadsel waarom Joden zoveel hebben geleden. Israël wil hij niet verwerpen. Het christendom staat samen met het Jodendom in een traditie. Toch gaat het alleen om Jezus als Messias.

Visie van dr. Simon Schoon -OJEC 1985

Dr. Schoon houdt zich bezig met de Tora in navolging van Jezus. Dat de Joden een eigen weg zijn in gegaan sinds Christus vindt hij een mysterie waarmee Paulus al worstelde. Aan het einde van de weg zal Israël geheel behouden blijven.

Christenen moeten een keer luisteren naar Joden, velen hebben het nooit gedaan. Ze stellen alleen maar christelijke vragen aan Joden zonder te weten welke weg de Joden bewandelen.

Visie van Etsel

Het is ongehoord hoe naïef orthodox-reformatorische christenen zijn. Zij beweren dat anti-judaïsme niet hetzelfde is als antisemitisme. Ze beweren dat er een verschil bestaat tussen de Joodse religie en het Joodse volk. Je zou van Bijbelgetrouwe christenen toch beter mogen verwachten.

• Weten ze nu echt niet dat het Joodse volk is ontstaan ten tijde dat de Tora op de berg Sinaï werd geopenbaard? Zonder Joodse religie zou het Joodse volk niet eens hebben bestaan.
• En hebben zij nu echt niet in de gaten gehad dat Adolf Hitler niet alleen streed tegen de Joden maar ook tegen het Jodendom?

Wie het Jodendom afwijst als religie is een zuivere antisemiet c.q. Jodenhater. Hij wil immers het Jodendom vernietigen en daarmee het Joodse volk. Er bestaat geen scheidslijn tussen anti-judaïsme en antisemitisme. Wie wel een onderscheid maakt probeert het christelijk anti-judaïsme goed te praten.

In andere artikelen op de InfoNu-site heb ik al aangegeven dat een religieuze dialoog tussen Joden en christenen niet zinvol is. Er kan wel op ander gebeid samengewerkt worden, maar niet wat betreft theologische onderwerpen. Wat voor nut heeft het voor een Jood om te praten met een christen die anti-judaïstisch is? Deze christen wijst het Jodendom al bij voorbaat af. Een Jood heeft dus alleen maar te verliezen en een christen is bezig om zijn waarheid aan een Jood op te leggen. Zo blijft de christen zich superieur voelen t.o.v. de Jood. Dit leidt alleen maar tot antisemitisme.

Dat christenen Joden hebben laten onderduiken tijdens de Tweede Wereldoorlog, zoals Aad Kamsteeg naar voren brengt, zegt verder nog niets over de bewering dat anti-judaïsme niet hetzelfde is is als antisemitisme. Er zijn overigens ook gevallen bekend van ondergedoken Joodse kinderen die christelijk werden opgevoed en dat dat zelfs na de onderduikperiode gebeurde. Dus zo lovend hoeven Joden lang niet over alle christenen te zijn die Joden een onderdak hebben geboden. Ze deden in feite hetzelfde als Adolf Hitler, namelijk zich afkeren tegen het Jodendom, maar dan op een wat 'beschaafdere' wijze.

“Gereformeerden maakten in de jaren 1940-1945 acht procent van de bevolking uit, maar geschat werd dat van die geredde Joodse kinderen een kwart bij hen ondergedoken zat. Van der Molen stond op het standpunt dat als een pleegkind geheel in het gezin was ingegroeid, de banden met de pleegouders niet verbroken hoefden te worden. Ze mochten het kind houden als zij in staat waren het volgens aanleg en het milieu waaruit het stamde op te voeden. De ook in christelijke kringen opgestane tegenstanders van Van der Molen beschouwden die opvatting als een poging om van die kinderen christenen te maken.”

Zie voor meer informatie over christelijke bekering onder Joodse kinderen tijdens en na WOII:

• Dominant en principieel
• Voogdijcommissie oorlogspleegkinderen (O.P.K.)
• Joodse weeskinderen na de oorlog

Meer informatie: Jodendom en christendom: juridische / theologische discussie.

Lees verder

• Boekrecensie: De zaak Goeree – R. Naftaniel & S. Schoon
• Joodse visie: de zaak Goeree een incident?
• Joodse visie: van dispuut naar dialoog Christendom-Jodendom
• Joodse visie: kritiek op Jodendom versus godsdienstvrijheid