Bezuinigen on(der)wijs

Het zal niemand ontgaan zijn: het kabinet-Rutte wil bezuinigen. Flink bezuinigen. Hoewel deze bezuinigingen ongetwijfeld nodig zijn, moet dit weloverwogen gebeuren; iets wat in mijn ogen niet gebeurt wat betreft de actuele bezuinigingsmaatregelen in het onderwijs. De protestactie van 21 januari, waarbij studenten en (hoog)leraren zich massaal op het Malieveld in Den Haag verzamelden, bewijst dat ik niet de enige ben met deze mening, maar dat minstens zo’n 15.000 anderen het met mij eens zijn: Op deze manier bezuinigen in het onderwijs is onwijs. Lees hieronder waarom.

Kenniseconomie

In Nederland zijn we allang van de grootschalige industrie afgestapt. Arbeidsintensieve producten kunnen veel voordeliger worden vervaardigd in lagelonenlanden, zoals China en Taiwan. In Nederland moeten we het hebben van de kenniseconomie, waarin goed onderwijs en een hoog opgeleide bevolking centraal staan. Ook de regering ziet dit in en heeft als streven een plaatsje in de top 5 van de wereldranglijst, wat betekent dat we minstens drie plaatsen moeten stijgen. Ondanks dit mooie voornemen lijkt het erop dat de overheid het opleiden van haar burgers niet zo belangrijk vindt als ze doet lijken. Waar Denemarken, Duitsland, Finland en de andere landen die hoog in de ranglijst staan, investeren in hun onderwijs, wil de Nederlandse overheid bijna een miljard euro bezuinigen, bijvoorbeeld door langstudeerders en hun universiteit of hogeschool een ‘boete’ te laten betalen. Hierdoor dreigt Nederland juist te zakken op de ranglijst van kenniseconomieën, met alle economische gevolgen van dien, omdat universiteiten (die vaak toch al krap zitten) nu liever een slechte student toch te laten slagen, dan een boete te betalen. De overheid zou juist de kenniseconomie (en daarmee een betere positie op de (internationale) handelsmarkt) veilig moeten stellen en hierin moeten investeren, met als voorbeeld de eerder genoemde landen.

Verkeerde slachtoffer en andere bezuinigingsmogelijkheden

Daarnaast worden door de door de overheid voorgestelde bezuinigingsmaatregelen vooral de studenten (die het vaak toch al niet zo ruim hebben) getroffen. Een schuld van tienduizenden euro’s na het afstuderen wordt eerder regel dan uitzondering. De bezuinigingen zouden zich echter meer moeten richten op de (bestuurders van) universiteiten en hogescholen. Een belangrijk begrip hierbij is de ‘overhead’, meerdere bestuurslagen waar de meeste onderwijsinstellingen prima zonder kunnen. Veel van deze bestuurders verdienen veel te veel. Zo verdienden twee jaar geleden 55 bestuurders in het hoger onderwijs meer dan 188.000 euro. Daarbovenop komen nog eens onkostenvergoedingen en pensioenpremies, waardoor het totaalbedrag al snel hoger ligt dan het wettelijk maximum van 223.666 euro. De overheid zou naar deze absurde loonstrookjes moeten kijken of naar de reserves die enkele instellingen schijnen te hebben, in plaats van naar die van de student.

Andere landen

Tenslotte een argument dat lichtelijk overlapt met het streven naar een vooraanstaande kenniseconomie: in Nederland is de prikkel om te studeren veel lager dan in andere landen. Er zijn enkele redenen om te studeren, waarvan ‘een goed inkomensvooruitzicht’ een prominente reden is. In vergelijking met andere landen ben je in Nederland echter erg slecht uit. Zo ‘betaalt’ (kosten studie + misgelopen geld door verloren tijd) een student in Nederland zo’n 160.000 Amerikaanse dollars, terwijl de gemiddelde ‘kosten’ van het onderwijs in ontwikkelde landen slechts 80.000 Amerikaanse dollars zijn! Dit zou natuurlijk geen probleem zijn als je in Nederland ook twee keer zoveel zou verdienen. Niets is echter minder waar. Als hoogopgeleide verdien je ‘slechts’ 40.000 euro meer dan minder goed opgeleide mensen, terwijl dit in buurlanden vele malen hoger is. Als Nederlander is het economisch gezien helemaal niet voordelig om te gaan studeren en de invoering van het sociaal leenstelsel (één van Rutte’s bezuinigingsmaatregelen: studiefinanciering wordt een lening en geen gift meer, zoals nu het geval is) zou dit alleen maar verergeren. Daarentegen wordt in het buitenland vaak de volledige studie vergoed.

Allemaal bijdragen, maar ook investeren

Vaak wordt – terecht – opgemerkt dat in deze tijden van financiële crisis iedereen een letterlijke duit in het zakje moet doen – niet alleen de alreeds afgestudeerde burger. Ik ben het er mee eens dat ook studenten op de één of andere manier bij mogen dragen aan het herstel van de economie, maar dit moet niet ten koste gaan van het onderwijs en/of de Nederlandse kenniseconomie. Hoogwaardig ‘research and development’ is de economische drijfkracht in Nederland en dit kan alleen bereikt worden met goed onderwijs. Onderwijs is dan ook een investering voor later. Door op dit gebied niet meer te investeren, maar te bezuinigen, wordt een negatieve spiraal ingezet (want de positie van Nederlanders op de arbeidsmarkt verslechtert dan, waardoor er minder geld naar Nederland vloeit, dus moet er bezuinigt worden, enzovoorts). Daarnaast geldt voor essentiële zaken zoals het onderwijs dat iets wat gesloopt is heel lastig weer op te bouwen is en waarschijnlijk meer geld vergt dan dat het nu oplevert.

Conclusie

Concluderend is het mijn inziens juist nodig om in het onderwijs te investeren, in plaats van te bezuinigen, en indien dit niet mogelijk is moet goed gelet worden waar op bezuinigd wordt. Onderwijs is niet alleen een mensenrecht, maar ook een essentiële factor om Nederland op wereldniveau van economisch belang te houden en een goede toekomst veilig te stellen: onderwijs is dan ook de motor van de toekomst.