Geloven in God of schizofrenie?

Er zijn gelovigen die beweren “het licht” of “de maagd Maria” te hebben gezien. Sommigen beweren God zélf te hebben gezien en gesproken. In welke zin verschilt dit van een schizofreniepatiënt, die beweert personen te zien of horen waarvan hij niet kan bewijzen dat ze bestaan; maar er zelf rotsvast van overtuigd is dat het de werkelijkheid is? Zowel de gelovige die een goddelijke verschijning zag, hoorde of voelde als de schizofrene persoon kunnen intelligente mensen zijn met hoge diploma's, maar allebei hebben ze waanbeelden en hallucinaties. Toch is de behandeling van beide door de samenleving helemaal anders. De ene kan bij een (aanzienlijk) gelovig deel van de bevolking een zekere mate van respect en eerbied verwachten. De 'echte' schizofreniepatiënt kan daarentegen geen (of veel minder) geloofsgenoten vinden die zijn visioen erkennen omdat zijn waanbeelden vaak persoonlijker of abstracter zijn, en eerder binnen een spiritueel dan een strak religieus kader passen. Hij wordt vaak preventief opgesloten en behandeld omdat waanbeelden hebben gevaarlijk kan zijn. Hoe komt het dat personen met waanbeelden anders worden behandeld naargelang hun waanbeeld een grotere aanhang kent?

De houding van ongelovigen

Veel niet-gelovigen lijken zich toleranter op te stellen ten opzichte van de religieuze waanbeelden. Culturele geschiedenis is in elk geval een belangrijk onderscheid. Sommige ongelovigen hebben misschien schrik om zich politiek incorrect te gedragen, door iemand met religieuze visioenen gek te verklaren. Vooral bij de grote godsdiensten lijken mensen terughoudend om hun ware mening over zulke uitingen van waanideeën te geven. Bijvoorbeeld bij verhalen in de media over verschijningen van goddelijke wezens, tranende Mariabeeldjes, zalig- en heiligverklaringen op basis van “mirakels”, ...

De grootte van de aanhang van de religie op de plek waar de tolerante ongelovigen wonen is een belangrijk onderscheid. Zo is lachen met de ideeën van Moslims meestal not-done. Denk aan de affaire rond de Mohammed cartoons. Er werd toen ook meteen duidelijk waarom dit niet kon: miljoenen moslims voelden zich onrecht aangedaan, omdat iemand hun 'idee' had verbeeld. Lachen met kleinere en minder invloedrijke religies zoals Scientology of de Mormonen wordt in veel kringen al iets meer aanvaardbaar geacht. Minder mensen voelen zich op de tenen getrapt. Toch zijn ze allemaal gebaseerd op hetzelfde concept.

Gevaarlijk onderscheid?

Terug naar het voorbeeld van de Mohammed cartoons: enkele gelovigen wilden zelfs de auteur vermoorden, omdat ze dan Allah een dienst zouden bewijzen en er naar verluidt een beduidend aantal maagden in de hemel wachten op zo'n trouwe gelovigen. Er is echter, om te begrijpen dat er maagden wachten in de hemel, 'geloof' nodig in de islam (het ruimere religieuze denkkader) om de redenering te begrijpen. Wat is dan nog het verschil met iemand die een moord pleegt omdat hij waanbeelden (hallucinatie, psychose) had van andere personen of wezens die hem er toe aanzetten een ander van het leven te beroven?

De tolerante en meestal ook passieve houding van een groot deel 'ongelovigen' kan met andere woorden grote gevolgen hebben.

Werd God door gekken bedacht?

Door schizofrenie en geloof in God te vergelijken, komt er ook een andere vraag te boven. Zijn verhalen zoals bijvoorbeeld die over de schepping en over pratende, brandende struiken bij hun ontstaan beïnvloed door personen die leden aan een vorm van schizofrenie, of personen die (bijvoorbeeld door het gebruik van psychoactieve planten) zich deze zaken levendig konden voorstellen?

---

Lees meer over religie:
Het probleem van het lijden: filosofische en logische gedachtengang over het bestaan van God en het kwade in de wereld volgens Epicurus (371 - 342 v.Chr.) en John Leslie Mackie (1917–1981 ).