Zoeken naar liefde

De pijn van de liefde is de meest beschreven en bezongen emotie. En of je liefde nu ziet als een oerverlangen naar het samensmelten tot één oorspronkelijk wezen zoals in de Griekse mythologie, of als het delen van lichamelijk en goddelijk verlangen naar warmte, geborgenheid en het delen van lichamelijk genot, er zijn weinig mensen die niet naar die ene liefde verlangen die zegt dat hij of zij van je houdt, zoals je bent.

Zoeken naar Liefde

“Liefde is altijd een chaos, het gooit alles overhoop.”
Osho

Waarom is het voor veel mensen zo moeilijk om van zichzelf te houden en waarom is de zoektocht naar die ene grote liefde voor velen van ons een reis vol verdriet en kwelling? De kracht van de liefde is en blijft het moment dat je beseft dat je het waard bent om van te houden.

De pijn van de liefde

Maar ach, alleen al door naar u te kijken
sidder en beef ik over heel mijn wezen
en voel ik ’t leven uit mijn aders wijken.

Bovenstaande regels schreef Dante in Vita Nuova, één lang liefdeswerk voor Beatrice. Verderop in ditzelfde werk zegt hij dat hij hoopt eens dingen over haar te zeggen die nog nooit over een vrouw gezegd zijn’. De liefde voor de ander in de zuiverste vorm.

Alles in het leven draait om liefde, eigenliefde, naastenliefde, de liefde voor de ander, de liefde voor het Goddelijke. Zou de mens kunnen overleven zonder liefde? Is er hoop zonder liefde? Is er haat zonder liefde? De mens verlangt ernaar door een ander mens onvoorwaardelijk te worden bemind, als iemand verliefd wordt, bloeit hij op, sommige aanrakingen, sommige blikken gaan rechtstreeks door naar het hart, naar de ziel. Sprookjes vertellen ons dat liefde versteende mensen weer tot leven kan wekken. Maar is liefde op zich niet al een sprookje? In ieder geval de liefde voor de ander en ván de ander? Liefde is meer dan verliefdheid, liefde is een oerverlangen. We hebben andere mensen nodig om ons in aanraking te brengen met de liefde in onszelf, die echter te vaak is verstopt of vertroebeld door gekwetste gevoelens.

In het ergste geval versteent het hart en verzet het zich tegen alle liefde.
‘het regent en het is november
steeds keert het najaar en vervaagt
mijn hart, dat droef, maar steeds gewender,
zijn heimelijke pijnen draagt.’

De troosteloosheid en uitzichtloosheid van de eenzaamheid, van het gekwetste hart, van het zich steeds openstellen voor de ander en het steeds opnieuw in de steek gelaten worden. Liefde zit in jezelf, maar hoe moeilijk het is om te blijven geloven in jezelf, in je eigen goedheid, in alles wat je kunt en wilt geven vanuit die liefde binnen in jezelf, dat weten alleen degenen met een gekwetst en bedroefd hart. Alle zelfhulpboeken streven ernaar de lezer dat innerlijk gevoel van liefde te laten ervaren, vertrouw op jezelf, hou van jezelf, wees lief voor jezelf, dan zal liefde een deel van je leven worden. Het verschil echter tussen de liefde voor jezelf die niet gekwetst kan worden omdat het een deel van jezelf is en de liefde van de ander voor jou, is enorm. Geeft onderstaande regel niet een veel realistischer beeld van ons menselijk bestaan?

‘Een en een is heel alleen en zal altijd zo blijven.’

De pijn van de liefde is de meest beschreven en bezongen emotie. En of je liefde nu ziet als een oerverlangen naar het samensmelten tot één oorspronkelijk wezen zoals in de Griekse mythologie, of als het delen van lichamelijk en – volgens Osho –goddelijk verlangen naar warmte, geborgenheid en het delen van lichamelijk genot, er zijn weinig mensen die niet naar die ene liefde verlangen die zegt dat hij of zij van je houdt, zoals je bent. Schuilt daarin niet het gevaar? Zoals je bent, zoals je nú bent. Wat gebeurt er als de situatie verandert?

Een oud Spaans lied van de zigeuners zegt:
Yo creía que ‘l gueré era cosita de juguete
ahora veo que se pasan las fatiguitas de la muerte
vertaling:
ik geloofde dat de liefde een speeltuig was,
nu weet ik dat zij dodelijke pijnen verwekt

Maar zoals met donker en licht, goed en kwaad, zouden we de pure liefde niet herkennen en waarderen, als we niet ook de pijnlijke liefde zouden kennen.

De kracht van de liefde

In de gedachten van de Dolce Stil Novo, de voornaamste poëtische stroming in het 13e-eeuwse Toscane, waartoe Dante behoort, staat de Liefde centraal, Liefde met een hoofdletter en opgevat als een macht die positief op het leven van de mens inwerkt. Wanneer een man in liefde ontvlamt voor een vrouw, wordt zij voor hem een bron van deugd, schenkt zij hem inzicht in het goede en voert zij hem tot God (zoals Beatrice in de Goddelijke Komedie). De vrouw staat voor de dichter op een hoogverheven voetstuk. Zij is voor hem de engel die op aarde is neergedaald om hem tot zedelijke vervolmaking te brengen. De Dolce Stil Novo streeft naar een morele verheffing van het menselijk bewustzijn en een sterker besef van de innerlijke waarden.

Voor Thomas van Aquino is liefde een belangrijk thema, nadenken over liefde betekent voor hem onderscheiden, ordenen, analyseren en definiëren, want elke liefde is verschillend van de andere. De beschouwingen van Thomas van Aquino maken duidelijk dat het woord liefde verwijst naar een complexe werkelijkheid, voor hem is liefde bovenal een passie, een zich zintuiglijk aangetrokken voelen door iets aantrekkelijks en de centrale drijfveer van heel het emotionele leven. Tegelijkertijd heeft de liefde ook een morele kant. Liefde is zo oud als de mens en speelt daarom een belangrijke rol in mythes en sages, religie en filosofie, ze wordt gezien in het verlangen van de mens, in de erotiek en de verliefdheid maar ook als inspiratiebron in de kunst. Liefde geeft de relatie tot de andere mens aan. Vanuit de liefde voor de ander zijn wij bereid grote offers te brengen, vanuit deze liefde kunnen we komen tot onbaatzuchtigheid en zelfopoffering.

De liefde voor de ander

Liefde als liefde tussen man en vrouw vond volgens de Griekse mythologie zijn oorsprong in het feit dat in het begin ieder mens een wezen was met twee gezichten, twee ruggen, vier armen en vier benen. Van deze wezens bestonden er drie soorten, mannelijk, vrouwelijk en hermafrodiet. Ze waren trots, krachtig en vitaal en vielen de goden aan. Als straf hakte Zeus hen in tweeën. Zo is liefde het verlangen van ieder deel om de oorspronkelijke partner te vinden en de originele complete vorm te krijgen. Volmaakte geliefden zijn degenen die oorspronkelijk met elkaar verboden waren en die nu proberen volledig te versmelten, om weer dat ene wezen te worden dat ze ooit waren. Een van de kernthema’s van deze mythe is dan ook dat er voor iedereen maar één ‘ware’ geliefde bestaat. Als we die vinden, zijn al onze problemen verholpen. John Armstrong beschrijft de logica die hierin zit, veel paren gaan immers uit elkaar omdat ze niet bij elkaar passen, en het op praktische punten niet eens kunnen worden. De moeilijkheid echter is dat het verlangen om bij elkaar te passen nooit helemaal wordt bevredigd omdat ook kleine verschillen enorme problemen kunnen veroorzaken. De ‘ware’ liefde is dan zo nauw omschreven, dat hij of zij nooit gevonden zal worden.

Volgens Osho bestaat liefde voor de ander alleen als je hem of haar niet nodig hebt. Als je iemand van een afstand ziet, voel je je aangetrokken. Wanneer je dichterbij komt, wordt de aantrekkingskracht al minder, wanneer je elkaar ontmoet is het geen ontmoet, maar een aanvaring. Plotseling zie je dat de ander leeg is, dat je misleid en bedrogen bent, want de ander blijkt niet te hebben van dat wat zo veelbelovend leek. Niemand heeft hier schuld aan, want andersom gebeurt voor die ander precies hetzelfde. Volgens Osho komt dat omdat we niet echt zijn, we presenteren een onecht zelf waar niet uit kan voortkomen en wat niet tot bloei kan komen. We proberen op lichamelijk niveau één te worden, terwijl dat alleen kan op zijnsniveau. Daarom zullen we altijd de ene partner voor de ander blijven inruilen.

We (b)lijken namelijk moeilijk zonder de liefde voor en van de ander te kunnen. Socrates leerde ons dat we in de ander die eigenschappen begeren die we zelf niet bezitten of die in onszelf nog niet volledig tot ontwikkeling zijn gekomen. Nietzsche echter zegt dat wij niet de geliefde, maar het liefhebben begeren. Is dat de reden dat relaties ‘uitgeblust’ raken? Als we het begeerde ‘in ons bezit’ hebben, wordt het begeerde dan minder begeerlijk? Maar gaat het dan nog wel om de liefde, of wordt liefde te makkelijk verward met lust of verliefdheid? Verliefdheid is slechts een schaduwvorm van liefde, maar daarom niet minder belangrijk én bedreigend.

Verliefdheid wordt door bijna iedereen ervaren als het toppunt van zaligheid. Het betekent, voor even, een einde van de eenzaamheid, wij willen een situatie waarin we deel uitmaken van de wereld buiten de grenzen van onze identiteit. Op het moment dat we verliefd worden breekt iemand anders door die grens en kunnen we versmelten met de ander. Tijdelijk. Want verliefdheid is geen liefde. Als verliefdheid overgaat, kunnen we de zuivere liefde ontdekken, met alle wijsheid en verantwoordelijkheid die daarvoor nodig is.

Diegene die ervan overtuigd is, zijn of haar ware wederhelft gevonden te hebben, is in staat om elke verleiding te weerstaan. Verliefdheid is liefde geworden, en echte liefde is voor eeuwig.

Eigenliefde

De Wet van de Attitudes in de Gedragscode van de Essenen bestaat uit drie delen:
de Eerste Wet luidt dat je de bron van het leven, de Bron, de Schepper, moet liefhebben in al je daden en gedachten. De Tweede Wet luidt dat je jezelf moet liefhebben, je lichaam moet liefhebben, ervoor moet zorgen en het gezond moet houden, dat je je emotionele leven en je mentale leven moet liefhebben, evenals je Nafsja (de ziel) die in directe verbinding staat met de Bron van de hele schepping, de bron van onze wijsheid, ons mededogen, onze onvoorwaardelijke liefde en ons vermogen om te vergeven. De Derde Wet luidt dat je iedereen moet liefhebben van wie je je lichamelijk of mentaal bewust bent. Zij zijn ook een schepping van de Bron en daardoor direct met ons verbonden.

De bijbel zegt uw naaste lief te hebben zoals u zelf. Eigenliefde is een van de moeilijkste dingen, evenals vergeving van jezelf. Volgens de Pinkstergemeente moet onze zelfaanvaarding gebaseerd zijn op het besef dat God ons in Christus heeft aanvaard, dan wordt onze eigenliefde een spiegelbeeld van de levendige overtuiging dat God van ons houdt. Het klinkt zwaar, maar het is wel duidelijk wat er bedoeld wordt. Het gaat om aanvaarden, aanvaard dat je bent zoals je bent, zie je beperkingen én je mogelijkheden onder ogen. Dan kun je dat ook van anderen aanvaarden. Niemand is perfect, maar je bent wie je bent, zoals ook de ander is wie hij of zij is. Eigenliefde op deze manier houdt niet automatisch in dat je een vrijbrief hebt meegekregen om alles te kunnen doen wat je wilt, omdat je nu eenmaal bent wie je bent omdat God het zo heeft gewild. Het houdt wel in dat je kunt streven díe persoon te worden die je graag wilt zijn om in alle eerlijkheid te kunnen zeggen dat je nu zó bent als Hij je heeft bedoeld.

Een van de mooiste verhalen om eigenliefde in haar meest pure vorm uit te leggen, komt van Boeddha; de soetra (lezing) over de vier paarden: het uitmuntende, het goede, het armzalige en het slechte paard. Het uitmuntende paard begint al te rennen voordat de zweep op hem is neergekomen, het goede paard begint te rennen als hij de zweep heeft gevoeld, het armzalige paard komt pas in beweging als de zweep hem pijn toebrengt en het slechte paard loopt pas dan als hij zowat bezwijkt onder de zweepslagen. Als we deze soetra horen, willen we het beste paard zijn, maar als we echt in onszelf kijken door middel van meditatie, maakt het niet meer uit welk paard we zijn, dan kunnen we elke eigenschap van onszelf aanvaarden. Het gaat erom dat we onze ware aard ontdekken en daarnaar handelen. Hoe we ook zijn, dat is onze rijkdom.

Liefde voor de ander, begint met liefde voor jezelf. Liefde voor jezelf, begint voor de gelovigen, met liefde voor God, of het Goddelijke. Als God liefde is, en God is overal, dan is de liefde overal. En als dat zo is, dan hebben we een prachtige wereld! Dan hebben we de hemel van Dante op aarde.