Wordt Marco van Basten met Nederland Europees Kampioen? Neen

Marco van Basten is één van Nederlands beste voetballers geweest. Hij hoort in het rijtje thuis van Johan Cruyff, Ruud Gullit en Wim van Hanegem. Sinds Marco van Basten bondscoach is van het Nederlands elftal zijn er niet veel wedstrijden onder hem verloren. Toch zijn er mensen die kritiek hebben op Van Basten vanwege het 4-3-3-systeem. De laatste tijd heeft Van Basten dat systeem vaarwel gezegd en vervangen door het 4-2-3-1-systeem. Helaas zijn we geen Europees kampioen geworden.

Profiel Marco van Basten

• naam: Marco (Marcel) van Basten
• geboorte datum: 31 oktober 1964
• geboorteplaats: Utrecht
• getrouwd: met Liesbeth van Capelleveen
• kinderen: Rebecca, Angelica, Alexander
• aantal doelpunten voor het Nederlands elftal: 24
• Europees voetballer van het jaar: 1988, 1989, 1992
• Wereld speler van het jaar (World soccer): 1988, 1992
• Fifa wereld speler van het jaar: 1992
• landskampioen Ajax: 1982, 1983, 1985
• bekerwinnaar Ajax: 1983, 1986, 1987
• Europa Cup I Ajax: 1987
• landskampioen AC Milaan: 1988, 1992, 1993, 1994
• Italiaanse Supercup AC Milaan: 1988, 1992
• Europa Cup I AC Milaan: 1989, 1990, 1994
• Europese Supercup AC Milaan: 1989, 1990, 1994
• Wereldbeker AC Milaan: 1989, 1990

Marco van Basten als bondscoach

Als trainer was Marco van Basten alleen actief bij de jeugd van Ajax. Daarna maakte hij al snel de overstap naar het Nederlands elftal (29 juli 2004). John van 't Schip, Stanley Menzo (later Ruud Hesp) en Rob Witschge zijn zijn assistenten. Marco doet het goed als bondscoach. Hij bleef 16 keer op rij ongeslagen en verbrak het record van Rinus Michels die bij zijn aantreden 9 keer ongeslagen bleef. Pas in een vriendschappelijke wedstrijd tegen Italië op 12 november 2005 verloor Van Basten met zijn elftal: 1-3. Tijdens het WK in 2006 in Duitsland ging het Van Basten een stuk minder af. In de achtste finales werd van Portugal verloren en daarmee was Nederland uitgeschakeld. De kwalificatie rondes voor het EK in 2008 zijn redelijk voorspoedig verlopen. Nederland is als tweede geëindigd.

Kritiek op selectiebeleid

Ondanks de successen was er kritiek op Marco van Basten. Het ging dan met name om het selectiebeleid en zijn starre 4-3-3 dogmatiek. In een oefenwedstrijd tegen de Zwitsers die verloren werd had Van Basten weer stof om na te denken. Hij slaagde er niet in om een fatsoenlijk voetballend elftal neer te zetten. Vanwege het 4-3-3-systeem speelden Van Persie en Van der Vaart op onnatuurlijke plekken. De kwaliteiten van de spelers zorgen ervoor dat ze zich kunnen handhaven, maar het levert geen vloeiend aanvallend voetbal op. Ook de verdediging oogde kwetsbaar. De laatste goede verdediging van het Nederlands elftal was het duo Stam - De Boer.
Bij de kwalificatiewedstrijd tegen Bulgarije ging het beter. Oranje won met 2-0. Maar de wedstrijd tegen Albanië was weer pet. Het werd een nipte 1-0 overwinning.

Het is opvallend hoe Van Basten zijn spelers gebruikt. Rafaël van der Vaart is een begenadigd linkspoot, is creatief en kan nog scoren ook. Maar Van Basten gebruikt hem als rechtsbuiten. Daarmee verkwist Van Basten het geniale linkerbeen van Van der Vaart. Van Persie zou het best achter de spitsen kunnen spelen in een vrije rol. Maar door Van Basten wordt hij misbruikt als rechts- of linksbuiten. Experimenten met linkspoten op rechts en omgekeerd leiden tot niets.

Stroef lopend elftal

Ondanks talentvolle voetballers die goed presteren bij Real Madrid, Bayern München, AC Milan, Arsenal, Liverpool, Hamburger SV, Manchester United en de vaderlandse topclubs Ajax, Feyenoord, PSV en AZ, lukt het Marco van Basten maar niet om een goed functionerend elftal samen te stellen. Van Basten blijft zich echter zelfbewust gedragen: alles heeft een oorzaak, hij moet kiezen en geeft de indruk dat hij precies weet waar het aan schort. Maar als hij zijn selectie analyseert, dan blijken de spelers beter tot hun recht te komen in een 4-2-3-1-systeem dan in een 4-3-3-systeem.

Wat zei Marco van Basten over het 4-3-3-systeem?

Op de officiële website van de KNVB beantwoord Van Basten vragen over het 4-3-3-systeem.

"Normaal gesproken moeten middenvelders in eerste aanleg in ieder geval technisch en fysiek sterk zijn en tactisch goed. Er wordt van middenvelders verwacht dat ze afwisselend zowel de aanval als de verdediging ondersteunen. Als trainer zoek je altijd naar een combinatie van spelers die zorgen dat de balans van het elftal optimaal is. Je hebt balafpakkers, lopers, creatievellingen, leiders en strategen nodig. Eigenlijk moet een middenveld al die kwaliteiten in zich hebben. Uiteindelijk probeer je elke keer weer een optimale balans te vinden van al deze kwaliteiten. Welke balans je nodig hebt, verschilt ook weer van wedstrijd tot wedstrijd, omdat de ene tegenstander andere accenten vraagt dan een andere opponent. In theorie betekent dit dus dat je per wedstrijd voor een andere bezetting kan kiezen en dus voor andere spelers, maar dat is verre van ideaal, omdat samenspel ook moet groeien tussen de spelers. Dus moet je ook weer niet te vaak wisselen."

"4-3-3 is altijd ons uitgangspunt. Het grote voordeel is dat een elftal zowel aanvallend als verdedigend het best verdeeld staat over het hele veld. Verder biedt het duidelijkheid en is het herkenbaar, omdat alle Nederlandse internationals in dat systeem zijn opgegroeid. Met dit systeem kun je makkelijk tegen bijna alle andere systemen spelen. Misschien hier en daar een kleine aanpassing, maar het blijft hetzelfde, tegen welk land dan ook. Natuurlijk weten we dat dat niet altijd kan en dat er kwetsbare kanten aan 4-3-3 zitten, maar die moeten we dus goed oplossen."

"Op het moment dat je tegen twee spitsen komt te spelen en wij werken met vier verdedigers, dan heb je vaak dat bij ons op het middenveld iemand vrij komt. Dit komt doordat de tegenpartij vaak met vier middenvelders speelt, waarvan er twee aan de buitenkant spelen die dan door onze backs worden opgevangen. Wij hebben dan juist vaak een man over op het middenveld, omdat wij dan met drie middenvelders tegen hun twee overgebleven middenvelders van de tegenstander staan. Het heeft overigens ook te maken met hoe gevaarlijk hun twee spitsen zijn. Op het moment dat wij in staat zijn of ervan overtuigd zijn dat onze twee centrale verdedigers de twee spitsen van de tegenstander kunnen bespelen, dan is spelen met vier verdedigers goed te doen. Maar als de twee spitsen van de tegenstander dusdanig gevaarlijk zijn, ben je soms geneigd om met een driemansverdediging te gaan spelen, omdat je een mannetje extra over wil houden in verband met die twee gevaarlijke spitsen. De voornaamste reden om vast te houden aan dezelfde speelwijze, heeft dus vooral een voetbalachtergrond."

"Ook het feit dat we niet zoveel kunnen oefenen, speelt mee bij de keuze om zoveel mogelijk met één systeem te werken. Het is belangrijk dat spelers dus steeds met dezelfde dingen en met dezelfde afspraken te maken krijgen. Dat schept duidelijkheid en automatismen. En natuurlijk moeten we hierin niet halsstarrig zijn, maar zoveel mogelijk duidelijkheid geven aan spelers is erg belangrijk. Dat heb je in de afgelopen wedstrijden gezien. Ondanks dat we een aantal buitenspelers misten, hebben we de gebruikelijke speelwijze toch op een goede manier in weten te vullen, met veel vrijheid voor de betrokken speler. Van der Vaart is een mooi voorbeeld. Hij is niet een typische rechtsbuiten, maar hij vult het op zijn manier in en dat functioneert prima."

Het 4-2-3-1-systeem

Van Basten is er echter nog niet in geslaagd het optimale rendement uit zijn spelers te halen. Het Nederlandse voetbalvolk snapt hem niet, de logica ontbreekt. Hij is gefixeerd door een doel dat met zijn werkwijze onbereikbaar is. Ondertussen lijkt het erop dat Van Basten het 4-3-3-systeem vaarwel te hebben gezegd. Daardoor lijkt Oranje beter te gaan draaien. Misschien is er voldoende tijd om met het nieuwe 4-2-3-1-systeem te trainen zodat een optimaal rendement uit Oranje kan worden gehaald.

Is Oranje klaar voor het Europees Kampioenschap?

Na de oefenwedstrijden tegen Oekraïne, Denemarken en Wales is de grote vraag of Oranje klaar is voor het Europees Kampioenschap. Algemeen kunnen twee dingen worden geconcludeerd:

1. Onduidelijk is de kracht en kwetsbaarheid van Oranje. De tegenstanders waar tegen geoefend is waren te zwak.
2. Oranje heeft de potentie om meer doelpunten te maken dan zijn tegenstander.

Kijken we naar de verschillende linies dan kan het volgende geconcludeerd worden:

• Doel: met Van der Sar hebben we grote zekerheid.
• Verdediging: Mathijsen heeft sinds 2004 aangetoond een vaste waarde te zijn in de defensie. Toch bleken zowel Mathijsen als Ooijer én Van Bronckhorst nog af en toe wat fouten te maken.
• Middenveld, verdedigend: in alle drie de oefenwedstrijden werden De Zeeuw en Engelaar in de basis opgesteld. Maar het is niet zeker dat zij goed genoeg zijn om de aanvalsaspiraties van Italië en Frankrijk te weerstaan. De Jong van HSV lijkt iets beter te zijn op het internationale niveau dan De Zeeuw van AZ.
• Middenveld, aanvallend: Hier is veel ruimte voor Van der Vaart, Sneijder en Robben. Robben moet uitkijken niet te zelfzuchtig te zijn.
• Spits: Van Nistelrooy heeft te weinig gescoord in de oefeninterlands. Hij liep er vaak verloren bij. Er is een gebrek aan slagvaardigheid en effectiviteit.

Gunstige cijfers voor Marco van Basten wat betreft de verdediging

Marco van Basten heeft na de groepswedstrijd tegen Italië (3-0) een Oranje-record van Rinus Michels geëvenaard. Oranje hield voor de dertigste keer (!) zijn doel schoon onder het bewind van Marco van Basten, die 49 keer als bondscoach langs de lijn stond. Dat zijn evenveel clean sheets als Oranje onder leiding van Michels presteerde. Rinus Michels deed dat echter in 53 interlands.

De 3-0 zege op de Italianen was de 33ste overwinning (!) van Oranje onder Van Basten. Nooit eerder begon Oranje met zulke cijfers aan de eindronde van een EK.

Oranje-bondscoaches met meeste clean sheets

Bondscoach	Duels	Aantal
Marco van Basten	49	30
Rinus Michels	53	30
Dick Advocaat	55	25
Guus Hiddink	38	18
Jan Zwartkruis	28	13
George Kessler	28	12
Bob Glendenning	87	12
Elek Schwarz	49	10

Wat zegt Marco van Basten over de kansen van Oranje op het Europese Kampioenschap?

"We hebben een interessante ploeg die ver kan komen", zei Marco van Basten na de 2-0 overwinning op Wales. "Met wind mee kunnen we ver komen, met wind tegen kunnen we eindigen in de eerste ronde." Volgens Van Basten is er weinig verschil tussen Mathijsen en Bouma, maar Mathijsen heeft het de laatste jaren goed gedaan. "Bouma heeft de boodschap goed opgepakt. Hij blijft goed en hard trainen." Van Basten zag één punt van verbetering: "Als je vandaag ziet hoeveel kansen we creëren, dan moet je ook meer scoren."

Oranje heeft ondertussen een goed stap gedaan richting de finale van het EK. In een sublieme wedstrijd werd wereldkampioen Italië van de mat gespeeld (3-0). Nog mooier was de wedstrijd tegen Frankrijk met een paar wereldgoals van Sneijder en Robben. Hopelijk kan de bondscoach dit prachtige spel continueren tot en met de finale.

Nederland geen Europees Kampioen

Ondanks het goede spel van Nederland in de poule des doos waar alle drie de wedstrijden werden gewonnen, is Nederland niet verder gekomen dan de kwartfinale. Het weergaloze spel van de eerste wedstrijden kon tegen Rusland niet worden voortgezet. Er werd te langzaam gespeeld en veel balverlies geleden.

Het is spijtig dat Van Basten dus geen Europees Kampioen is geworden met zijn ploeg. Achteraf praten is altijd makkelijk. Voor hetzelfde geld was Oranje wel Europees Kampioen geworden en hadden we niets te klagen. Nu kunnen we misschien zeggen dat Nederland te lang 4-3-3 heeft gespeeld en maar weinig ritme had met het 4-2-3-1-systeem. Dat is achteraf praten. Het is slechts in één wedstrijd misgegaan tegen de Russen. Voor het overige heeft Nederland goed gepresteerd. Het is afwachten hoe zijn opvolger Bert van Marwijk het gaat doen. © 2007 - 2008 Etsel, gepubliceerd in Sport (Mijn kijk op...) op 17-09-2007, laatst gewijzigd op 23-06-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Etsel is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Marco van Basten, voetballer: Een voetballer van net 17 jaar vervangt in de wedstrijd Ajax - NEC op 3 april 1982 zijn grote voorbeeld Johan Cruijff. Voordat de wedstrijd is afgelopen, heeft deze nieuwe spits…
• Khalid Boulahrouz: Khalid Boulahrouz is van Marokkaanse afkomst Nederlandse voetballer. Hij is op 28 december 1981 geboren in Maassluis.
• Ek voetbal 2008 tegenstanders: Italië, Frankrijk en Roemenië: Op het EK 2008 zijn er naast Nederland drie sterke voetbaltegenstanders in Groep C: Roemenië, Italië en Frankrijk. Maar hoe sterk zijn deze lande…
• Clarence Seedorf en Oranje: Het Euro 2008 toernooi in Zwitserland en Oostenrijk komt steeds dichterbij. In de 1e week van mei heeft Marco van Basten, nog steeds de bondschaoch van het Nederlands elftal, zijn…
• Waarom Oranje een kans heeft het EK te winnen: Begin dit jaar typeerde bondscoach Marco van Basten de gevoelstemperatuur rondom het Nederlands elftal nog als zijnde ‘ver onder het vriespunt’. Een maand voor…

Bronnen en/of referenties

• Johan Derksen - Voetbal International
• Wikipedia
• Marcovanbasten.net
• Officiële website KNVB
• Trouw